تمکین

تهیه
و گردآوری از مرکز پ‍ژوهش معاونت برنامه‌ریزی و توسعه قضایی دادگستری قم (اصغر
کاظمی)تمکین
مقدمه
تمکین
و نشوز یکی از مباحث حقوق خانواده بوده و به عنوان یکیاز شکایت‌های رایج خانوادگی
است که از سوی مردان مطرح می‌شود و یکی از شیوه‌هایی است که معمولاً همسران در
شکایت‌های نفقه و تمکین علیه یکدیگر به کار می‌گیرند.این شکایت یکی ازاولین
شکایت‌هایی است که مردان هنگام بروز اختلاف در زندگی خانوادگی و زمانی کههمسر آنها
زندگی مشترک خانوادگی را ترک می‌کنند، مطرح می‌کنند.
معانی و اصطلاحات تمکین و
نشوز
”تمکین” در لغت به معنای مالک گردانیدن و ثابت نمودن می
باشد
[1]. اما “نشوز”
در لغت به معنای بالابردن و بپا خواستن است. در اصطلاح حقوقی و فقهی نشوز عبارت از
“خروج زوجین از
انجام تکالیف واجبی است که قانون­گذار بر عهده هر کدام از
آنها در رابطه بادیگری گذاشته است”. با این حساب، نشوز اختصاص به زن ندارد بلکه مرد
نیزممکن است در برابر زوجه خویش نسبت به انجام تکالیف واجب خود اقدامی ننمایدو از
این نظر ناشز محسوب گردد. منظور، نشوز مرد از انجام تکالیف واجب در قبال زوجه خود
می‌باشد. مرحوم صاحب جواهر نیزنشوز به معنای فقهی را در هر دو صورت یعنی نشوز از
طرف زن و همچنین نشوزاز طرف مرد اطلاق نموده است.
[2]
همان­طور که گفته شد تمکین به معنای انجام وظایف
زناشویی و نشوز مقابل آن است. این موضوع، وابستگی عمیق به مبحث ریاست خانواده دارد،
و مبانیپذیرفته شده در آنجا روشنگر حریم این موضوع است.
از
جمله آثار ریاست مرد بر خانواده،تکلیف تمکین برای زن است. تمکین داراییک معنی خاص و
یک معنی عام است. تمکینبه معنی خاص آن است که زن نزدیکی جنسیبا شوهر به­طور متعارف
را بپذیرد و جز درمواردی که مانع موجهی داشته باشد ازبرقراری رابطه جنسی با او سر
باز نزند.
اما
تمکین به معنای عام، آن است که زنوظایف خود را نسبت به شوهر انجام دهد و ازاو در
حدود قانون و عرف اطاعت کند وریاست شوهر را در خانواده بپذیرد. پس اگرشوهر توقعات
نامشروع یا نامتعارفی از زنداشته باشد زن مکلف به اطاعت از او نیست. مثلاً اگر
شوهر، زن را از ادای فرایض مذهبیباز دارد یا از زن بخواهد که اموالش را به اوانتقال
دهد، زن می­تواند از اطاعت شوهر سرباز زند.
[3]
ضمانت اجرای عدم تمکین
هرقانونی اگر فاقد ضمانت اجرای قانونی باشد، آن قانون
لغو خواهد بود. پس اگرشوهر اجازه ندارد با تحکم و اجبار به حق مشروع خود برسد و
برای دادگاهامکان اجرای چنین حکمی وجود ندارد، پس ضمانت اجرای حقوقی عدم تمکین
زوجهچیست؟ ضمانت اجرای مستقیم عدم تمکین، محروم شدن زن از حق نفقه است.و ماده 1108
ق.م نیز محرومیت از استحقاق نفقه را ضمانت اجرای امتناع زوجه از تمکین دانسته است و
در صورت ادامه چنین سوء­رفتاری ازناحیه زن و عدم امکان صلح بین آنها، چارهای غیر از طلاق نخواهد بود.
[4]


مواد قانونی (قانون مدنی) مرتبط با
تمکین:
ماده 1103: زن و شوهر مکلف به حسن معاشرت با
یکدیگرند.
ماده 1105: در روابط زوجین ریاست خانواده از
خصایص شوهر است.
ماده 1108: هرگاه زن بدون مانع مشروع از ادای
وظایف زوجیت امتناع کند مستحق نفقه نخواهد بود.
ماده 1114: زن باید در منزلی که شوهر تعیین
می­کند سکنی نماید مگر آن­که اختیار تعیین منزل به زن داده شده
باشد.
ماده 1115: اگر بودن زن با شوهر در یک منزل
متضمن خوف ضرر بدنی یا مالی یا شرافتی برای زن باشد، زن می­تواند مسکن علی حده
اختیار کند و در صورت ثبوت مظنه­ی ضرر مزبور، محکمه حکم بازگشت به منزل شوهر نخواهد
داد و مادام که زن در بازگشتن به منزل مزبور معذور است نفقه بر عهده­ی شوهر خواهد
بود.
ماده 1116: در مورد ماده­ی فوق، مادام که محاکمه
بین زوجین خاتمه نیافته، محل سکنای زن به تراضی طرفین معین می­شود و در صورت عدم
تراضی، محکمه با جلب نظر اقربای نزدیک طرفین منزل زن را معین خواهد نمود و در صورتی
که اقربایی نباشد خود محکمه، محل مورد اطمینانی را معین خواهد
کرد.
ماده 1085: زن می­تواند تا مهر به او تسلیم نشده
از ایفاء وظایفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند، مشروط بر این­که مهر او حال
باشد و این امتناع مسقط حق نفقه نخواهد بود.
ماده 1086: اگر زن قبل از اخذ مهر به اختیار خود
به ایفای وظایفی که شوهر دارد، قیام نمود دیگر نمی­تواند از حکم ماده­ی قبل استفاده
نماید. معذلک حقی که برای مطالبه دارد، ساقط نمی­شود.
ماده 1127: هرگاه شوهر بعد از عقد مبتلا به یکی
از امراض مقاربتی گردد زن حق خواهد داشت که از نزدیکی با او امتناع نماید و امتناع
به علت مزبور مانع حق نفقه نخواهد بود.
فرایند رسیدگی و طرح دعوی
تمکین
مردانزمانی دادخواست تمکین می‌دهند که همسر آنها بدون
اجازه منزل را ترک کردهباشد و حاضر به بازگشت هم نباشد.معمولاً اگر پادرمیانی
بزرگ‌تر‌ها مشکل عدم تمکین را حل نکرده باشد با ارسال اظهارنامه، وظایف قانونی و
شرعی همسر را به وییادآوری می‌کنند. اگر باز هم این اتفاق رخ نداد، دادخواستی را با
موضوعتمکین به دادگاه ارائه و در آن تلاش‌های انجام شده را قید می‌کنند وخواستار
بازگشت همسر خود می‌شوند.
 
 
یک
نمونه از دادخواست‌های تمکینچنین است:
«ریاست محترم دادگاه خانواده........... با سلام و
احترام؛ بهاستحضار می‌رساند اینجانب..................... طی سند رسمی عقدنامه
بهشماره................. مورخ...................... با خوانده دعوی
سرکارخانم.............................. ازدواج نموده‌ام. اکنون.........سال از
زمان عقد ما می‌گذرد اما خوانده بدون عذر و دلیلی موجه منزل مسکونیرا ترک کرده و در
حال حاضر در..................... ساکن است. برای بازگشتوی به منزل تاکنون چند نفر
از اقوام را واسطه کرده‌ام، اما این مسالهنتیجه‌ای نداده است. اظهارنامه‌های ارسالی
از سوی بنده برای زوجه نیز تااین تاریخ بی‌پاسخ مانده است. با توجه به نکات یاد شده
در دادگاه تقاضادارم نسبت به صدور حکم الزام به تمکین برای زوجه مساعدت
فرمایید.
با تشکرو
احترام

پس از این مرحله دادگاه باتشکیل جلسه اقدام به بررسی ادعای مرد
می‌کند. مردباید در جلسه اول دادگاه ثابت کند و دلایلی را بگوید که بر اساس آن
مشخصشود همسرش بدون اجازه او خانه را ترک کرده است؛ البته پیش از هر اقدامیبرای
این‌که زن نیز از این شکایت مطلع شود، باید نشانی دقیقی از محل سکونتفعلی زن به
دادگاه ارائه شود تا برای زن اخطاریه جهت حضور در دادگاه ارسالشود. قاعدتاً مرد
نمی‌تواند نشانی منزل خود یعنی همان منزل مشترک را بدهد چون مرد می‌گوید همسرش از
خانه خارج شده و دیگر بازنگشته است. اگر نشانیدقیقی ارائه نشود و اخطاریه مطابق
روال قانونی ارسال نشود، تشکیل جلسهدادگاه به صدور حکم منجر نخواهد شد ابلاغ باید
واقعی و قانونی باشد. ابلاغ واقعی به این صورت است که اخطاریهبه دست خود خوانده یا
یکی از بستگان او داده شود یا بر در محل سکونت اوالصاق شود و ابلاغ قانونی نیز به
این معنی است که  فاصله ابلاغ تا رسیدگیبه شکایت کمتر از 5 روز نباشد؛ البته با در
نظر گرفتن 2 روز ابلاغ و تشکیلجلسه، باید فاصله‌ای 7 روزه میان ابلاغ تا تشکیل جلسه
دادگاه وجود داشته باشد. البته اگر در کمتر از این فاصله طرفین با حضور در جلسه
دادگاه نسبت به رسیدگی به پرونده خود اعلام آمادگی کنند، منع قانونی برای رسیدگی
بهپرونده وجود ندارد. با انجام دادگاه حکم بر تمکین و یا عدم تمکین صادر
می­گردد.


دفاعیات:
هرگاه
دعوا به خواسته­ی تمکین از سوی هر یک از زن یا شوهر طرح شده، خوانده می­تواند در
مقابل به دفاع بپردازد و به موارد زیر استناد کند:
وجود
مانع مشروع، همچون بیماری، حج واجب، روزه­ی واجب که مانع انجام وظایف زوجیت
گردد.
اگر
در ضمن عقد نکاح یا بعد از آن اختیار تعیین منزل به زن داده شده باشد زن می­تواند
از سکونت در منزلی که شوهر تعیین کرده است خودداری کند مشروط بر این­که خود منزلی
را تعیین و به شوهر اعلام کند.
وجود
ترس ضرر بدنی، مالی و یا شرافتی برای زن به سبب سکونت در منزل
شوهر.
با
توجه به این­که مسکن جزء نفقه است، باید با شأن و منزلت و موقعیت اجتماعی همسر
متناسب باشد و در صورت عدم تناسب، همسر می­تواند از اسکان در آن خودداری
کند.
زن
می­تواند تمکین خاص از شوهر را منوط به پرداخت مهریه کند. بر این اساس در صورتی­که
زن اصلاً تمکین نکرده باشد می­تواند در دفاع خواستار پرداخت نفقه قبل از تمکین
شود
[5].
 
 


نمونه دادخواست­ها
 
دادخواست الزام
به تمیکن (از طرف مرد)
مشخصات
طرفین
نام
نام
خانوادگی
شغل
آدرس:
خواهان
زوج
     
خوانده
زوجه
     
وکیل یا
نماینده قانونی
       
تعیین خواسته
و بهای آن
 
الزام خوانده
به تمکین
دلایل و
منضمات دادخواست
1- سند نکاحیه
2- اظهارنامه 3- گواهی گواهان
شرح
دادخواست
باسمه
تعالی
ریاست محترم
دادگاه­های عمومی...
با
سلام
احتراماً به
استحضار می­رسانم در تاریخ....به موجب سند نکاحیه­ی شماره­ی... خوانده به عقد زوجیت
دائم اینجانب درآمده است. اما مدتی است بدون اجازه، زندگی مشترک زناشویی را ترک و
از تمکین نسبت به اینجانب خودداری می­ورزد. علی­رغم مراجعات مکرر و ارسال
اظهارنامه­ی شماره­ی .... مورخ...مبنی بر دعوت به مراجعت زندگی زناشویی همچنان به
نشوز خود ادامه می­دهد.
بنابراین
مستند به ماده­ی 1103 و 1114 قانون مدنی صدور حکم بر محکومیت خوانده به الزام به
تمکین را استدعا دارم.
امضاء
شماره و تاریخ
ثبت دادخواست
شماره
تاریخ
شعبه      
دادگاه عمومی          رسیدگی فرمایید.
نام و نام
خانوادگی مقام ارجاع­کننده
تاریخ                            
امضاء
 
 


دادخواست الزام
به تمیکن (از طرف زن)
مشخصات
طرفین
/ 1 نظر / 5 بازدید

معنی لغوی تمکین با تملیک اشتباه شده است