ثبت اختراع در ایران و اشکالات آن

اقامه دعوی برای بطلان ورقه ( سند ) اختراع

ورقه اختراع که در مقام اثبات ثبت اختراع می باشد در اداره مالیکت صنعتی صادر می گردد چنانکه قبلا نیز بیان گردید ورقه اختراع به هیچ وجه سندیت برای قابل استفاده بودن اختراع و یا نو بودن و یا واقع به حقیقت نمی باشد ورقه اختراع دلالت بر این امر دارد که اختراع ادعایی مخترع بدون داشتن سابقه ثبت به ثبت رسیده و چنانچه ادعایی علیه شخص مخترع یا اختراع او وجود دارد باید در محاکم اقامه و رسیدگی شود.
 
ماده ۴۶ قانون ثبت علایم و اختراعات مقرر می دارد:

رسیدگی به دعاوی حقوی یا جزایی مربوط به اختراع یا علامات تجارتی در محاکم تهران بعمل خواهد آمد اگر چه در مورد دعاوی جزایی جرم در خارج از تهران واقع یا کشف و یا متهم در خارج تهران دستگیر شده باشد که در این موارد تحقیقات مقدماتی در محل وقوع یا کشف جرم یا دستگیری متهم بعمل آمده و دوسیه ( پرونده) برای رسیدگی به محاکم تهران ارجاع می شود .
 
بنابراین قانونگذار مصلحت دانسته که در دعاوی مربوط به اختراع یا علامات تجارتی محاکم تهران صالح به رسیدگی باشند و چنانچه جرم در خارج از حوزه استحفاظی تهران به وقوع پیوسته و یا متهم در خارج از تهران دستگیر شده باشد رسیدگی مقدماتی توسط مراجع قضایی محلی صورت گیرد و پرونده متشکله جهت رسیدگی نهایی و صدور حکم به تهران ارسال شود.
 
اداره کل ثبت شرکتها و مالیکت صنعتی براساس تبصره ماده اول طرح اصلاحی آیین نامه ثبت شرکتها مصوب شهریور ماه ١٣۴٠ عنوان شعبه مخصوص دفتر دادگاه شهرستان تهران را برای اجرای مفاد مواد ۶و ٧ قانون ثبت علایم تجارتی و اختراعات اختصاص داده است مدیر اداره مزبور نسبت به قبول یا رد تقاضانامه های مربوط به ثبت شرکتهای تجارتی و موسسات غیر تجارتی و علائم تجارتی و اختراعات اتخاذ تصمیم نموده و گواهی نامه های ثبت را امضا خواهد کرد ماده ٧ قانون ثبت علایم تجارتی و اختراعات مقرر داشته در صورتی که تقاضای ثبت رد شود علل رد باید صریحا ذکر گردد و متقاضی می تواند از تصمیم رد تا ده روز از تاریخ ابلاغ به رئیس محکمه اول ابتدایی تهران شکایت کند.

بنابراین چنانچه تقاضای ثبت اختراع مخترع توسط اداره مالیکت صنعتی رد شود یا مواردی که بعدا ذکر می گردد بعد از ثبت پیش آید اقامه دعوی در خصوص مورد اول ده روز پس از ابلاغ نظریه رد اداره مالکیت صنعتی و در خصوص مورد دوم بمحض اطلاع از موارد سوئ باید نسبت به طرح دعوی در محاکم ذیصلاح قضایی تهران اقدام لازم معمول گردد.

براساس حکم ماده ٣٧ قانون ثبت علایم و اختراعات مصوب ١٣١٠ در موارد ذیل هر ذینفعی می تواند به محاکم تهران مراجعه و تقاضای صدور حکم دایر بر بطلان ورقه اختراع را بنماید.
 
الف: وقتی که اختراع جدید نباشد و برای آن ورقه اختراع توسط اداره مالیکت صنعتی صادر شده هر ذینفع از این موضوع می تواند به استناد اینکه اختراع جدید نیست و پس از اثبات آن می تواند تقاضای صدور حکم بطلان ورقه اختراع را بنماید.

ب: وقتی که اختراع مربوط به طریقه های علمی محض بوده و عملا قابلیت استفاده در صنعت و کشاورزی را نداشته باشد هر ذینفع می تواند اقامه دعوی نموده و تقاضای بطلان ورقه اختراع را بنماید.

ج: وقتی که اختراع به ثبت رسیده پنج سال از تاریخ صدور ورقه اختراع به موقع استفاده عملی گذاشته نشود هر ذینفع می تواند به مراجعه صالحه قضایی مراجعه و ضمن اثبات این امر تقاضای صدور حکم دایر بر بطلان ورقه اختراع به ثبت رسیده را بنمایند.

د: در مبحث اختراعات قابل ثبت دستور ماده ٢٨ قانون ثبت علایم و اختراعات قید شده پس اگر اختراعی مخالف با موارد ماده ٢٨ ثبت شود هر ذینفع می تواند به مراجع صالحه قضایی مراجعه و ضمن اقامه دعوی تقاضای صدور حکم دایر بر بطلان ورقه اختراع بنماید.
 
انتقال حقوق مکتسبه از ثبت اختراع

انتقال حقوق مکتسبه از اختراع به دوصورت انتقال اختیاری و انتقال قهری متصور میباشد .

الف: انتقال اختیاری : هر شخصی که اختراعش وفق مقررات قانونی در ایران به ثبت رسیده و ورقه اختراع را تحصیل نموده باشد می تواند با رعایت شرایط مقرر در قانون نسبت به انتقال عین یا منافع وی اجازه استفاده به دیگری اقدام نماید .
ماده ۴٠ قانون ثبت علایم و اختراعات مقرر داشته هر گونه معامله راجع به ورقه اختراع باید به موجب سندرسمی بوده و در دفتر ثبت اختراع تحصیل نموده باید هر گونه نقل و انتقال یا اجازه استفاده از اختراع را بموجب سند رسمی در دفاتر اسناد رسمی انجام و با ارائه سند رسمی به اداره مالیکت صنعتی تقاضای ثبت مفاد نقل و انتقال یا هرگونه واگذاری دیگر را در دفتر ثبت بنماید.

ب: انتقال قهری : در صورتی مالک ورقه اختراع فوت نمایند وراث متوفی نسبت به اخذ ورقه انحصار وراثت از مراجع ذیصلاح اقدام و سپس ورقه مزبور را به اداره مالکیت صنعتی ارائه تا نسبت به ثبت مفاد آن (براساس قانون ارث یا وصیت نامه متوفی ) در دفتر ثبت اختراع اقدام شود.

حق رجوع به اسناد اختراعات ثبت شده
 
پس از ثبت اختراع بنام متقاضی و صدور ورقه اختراع آگهی اختراع ثبت شده در روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران درج خواهد شد و پس از آن هر کس می تواند به اداره مالیکت صنعتی مراجعه و کتبا درخواست ملاحظه اسناد و اوراق و نقشه های مربوط به اختراع را بنماید رئیس اداره مالکیت صنعتی ضمن دستور ثبت درخواست اجازه ملاحظه پرونده اختراع ثبت شده در حضور احدی از کارکنان اداره را صادر خواهد نمود و چنانچه متقاضی نیاز به کپی برابر اصل از اسناد و مدارک و نقشه اختراع داشته باشد باید کتبا تقاضا نموده و ضمن پردخت حقوق دولتی متعلقه کپی درخواست شده توسط اداره تهیه و ضمن اخذ رسید به متقاضی تحویل می گردد .
 
ماده ۴٢ قانون ثبت علایم و اختراعات مقرر می دارد مراجعه به کلیه اسنادو اوراق مربوط به ثبت هر اختراع پس از صدرو ورقه اختراع آزاد است و هر کس می تواند از اسنادو اوراق مربوط بورقه اختراع یا معاملات راجعه به آن با تادیه حقی که بموجب نظامنامه معین خواهد شد سواد مصدق تحصیل کند.
 
الزام به ثبت تغییرات در اختراع ثبت شده

تغییرات در اختراع باید وفق مقررات با پردخت حقوق دولتی در اداره مالیکت صنعتی به ثبت برسد و مراتب در روزنامه رسمی درج شود هر گونه تغییر یا اضافه یا تکمیلی در مدت اعتبار ورقه اختراعات باید با رعایت شرایط با تسلیم اظهارنامه همراه با توصیف مشروح و نقشه های اختراع بوده و ورقه اختراع تکمیلی صادر گردد ورقه اختراع تکمیلی تابع همان شرایط و مقررات و اعتبار ورقه اختراع اصلی خواهد بود .

تغییرات مربوط به نام و نشانی و تابعیت مخترع نیز باید به ثبت برسد.
چنانچه تغییرات مربوط به اصل اختراع یا مالک یا نام ونشانی و تابعیت مخترع به ثبت نرسد این گونه تغییرات قابلیت استناد و ادعا را در مراجع و محاکم ندارد.
 
مدارک لازم جهت تقاضای ثبت اختراع

وفق ماده ٢٢و ٢٣ آیین نامه اجرایی قانون ثبت علایم تجارتی و اختراعات متقاضی ثبت باید مدارک ذیل را تهیه و به اداره مالکیت صنعتی تسلیم نماید.
 
١- اظهارنامه اختراع ٣ نسخه

اظهارنامه اختراع به فرم مخصوص بوده و جزئ اوراق بهادار می باشد متقاضی بایستی از واحد فروش اوراق بهادار مستقر در اداره کل ثبت شرکتها تهیه و مانند فرم نمونه صفحات بعدی نسبت به تکمیل و امضای آن اقدام نماید.

٢- توصیف مشروح اختراع یا وسیله جدیدی که بررسی آن تقاضا می شود ٣ نسخه .
 
اختراع مورد ادعای مخترع باید بطور کامل شرح داده شود در شرح اختراع باید تمام جنبه های اختراع ادعایی بطور وضوح بیان گردد توصیه می شود در تهیه شرح توصیف اختراع از کاغذهای آ ۴ استفاده گردد.

٣- نقشه های اختراع ٣ نسخه

نقشه کامل اختراع باید با مرکب و از روی مقیاس متری تهیه و ذیل نقشه ها توسط متقاضی یا وکیل او امضا و مهر شود وفق ماده ٢٧ آیین نامه اجرایی قانون ثبت علایم تجارتی و اختراعات نقشه ها و توصیف مشروح اختراع در روی کاغذی که ٣۴ سانتی متر طول و ٢٢ سانتی متر عرض داشته باشد رسم گردد و همچنین برایا نجام امر مذکور فقط از یک روی کاغذ استفاده شود.
۴- در صورتی که تقاضانامه توسط وکیل متقاضی تسلیم اداره مالیکت صنعتی شود اصل وکالت نامه یا رونوشت یا فتوکپی برابر اصل شده بایستی ضمیمه اظهارنامه گردد.

۵- در صورتی که تقاضای ثبت اختراع از طرف شرکت ثبت شده بعمل آمده باشد یک برگ روزنامه رسمی دال بر مدیریت شرکت بایستی به ضمیمه مدارک تسلیم اداره مالکیت صنعتی شود.
۶- فتوکپی شناسنامه مخترع یا مخترعین

٧- قبض رسید بانکی حق الثبت اظهارنامه تقاضای ثبت اختراع
 
روش بررسی تقاضای ثبت اختراع

هر کدام از ٣ مورد مدارک خواسته شده (اظهارنامه یک برگ شرح و توصیف اختراع و برگ های آن شماره شده باشد یک سری نقشه اختراع در هر چند صفحه که باشد یک سری ) را جداگانه منگنه نموده و به اداره مالکیت صنعتی ارائه شود مسئول مربوط نسبت به بررسی اولیه مدارک اقدام و سپس دستور پرداخت حق الثبت اظهارنامه ثبت اختراع را صادر خواهد نمود وجه مذکور در شعبه بانک ملی مستقر در سازمان ثبت اسناد و املاک کشور تودیع و رسید پرداخت بضمیمه مدارک تسلیم اداره مالکیت صنعتی شود اداره مذکور پس از دریافت اظهارنامه اختراع صحت تشریفات مقدماتی آن را مورد رسیدگی قرار می دهد و پس از وارد نمودن مشخصات مخترع و اختراع در دفتر اظهارنامه نسخه ثانی آن را که دارای همان مشخصات نسخه اصلی است پس از امضا ممهور به مهر ساعتی که دارای ساعت و تاریخ روز ماه سال وصول است نموده و یک نسخه را تسلیم متقاضی می کنند.
 
نسخه دیگر در سوابق اظهارنامه ها ضبط و نسخه سوم جهت بررسی به کارشناس ارجاع می گردد کارشناس مربوطه نسبت به بررسی اختراع از جهت سابقه ثبت اقدام و در صورت ملاحظه عدم سابقه ثبت دستور پرداخت حق الثبت اختراع را صادر و مخترع متقاضی یا وکیل او مبلغ معینه در بانک ملی مستقر در سازمان ثبت را تودیع و رسید مربوط را بهمراه یک برگ گواهی نامه ثبت اختراع که از واحد فروش اوراق بهادار مستقر در اداره کل ثبت شرکتها خریداری نموده به همراه یک برگ فتوکپی از آن به اداره مالکیت صنعتی تحویل بدهد مراتب ثبت اختراع بصورت آگهی تهیه شده و جهت درج در روزنامه رسمی تحویل متقاضی یا وکیل او می گردد.
 
 پس از درج در روزنامه رسمی یک نسخه از روزنامه به اداره ارائه و گواهی نامه ثبت اختراع توسط اداره مزبور کامل شده و یک نسخه از توصیف و نقشه اختراع ضمیمه و قیطان کشی شده و پس از امضای مدیر اداره کل ثبت شرکتها و مالکیت صنعتی ممهور به مهر اداره تسلیم متقاضی یا وکیل قانونی او می گردد.

در صورتی که اختراع مورد تایید اداره مالکیت صنعتی قرار نگیرد اداره مزبور نسبت به رد اظهارنامه اختراع اقدام و رد اظهارنامه کتبا به متقاضی یا وکیل قانونی او ابلاغ می شود متقاضی یا وکیل قانونی او می تواند ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ رد اظهارنامه نسبت به تقدیم دادخواست و شکایت از تصمیم اداره مالیکت صنعتی به مراجع ذیصلاح قضایی مستقر در تهران اقدام نماید چنانچه در مدت ده روز از تاریخ ابلاغ تصمیم اداره مالکیت صنعتی نسبت به تقدیم دادخواست اقدام ننماید دیگر ادعایش در مراجع ذیصلاح قضایی مسموع نخواهد بود.
 
مشکلات جاری در رابطه با ثبت اختراع در ایران

تقاضانامه ثبت اختراع عموما دارای قسمت هایی نظیر عنوان اختراع و سابقه و شرح فنی آن است که تسلیم اداره ثبت اختراعات می شود.

توصیف فنی اختراع باید با بیانی روشن وبه زبان رسمی همان کشور و به حد کافی دارای جزئیات باشد طوری که شخصی با فهم متوسط از آن فن قادر به استفاده یا بازسازی آن اختراع باشد.
 
برخی از مشکلاتی که مخترعین در مسیر ثبت با آن مواجه هستند:

۱- اگر اطلاعات فنی و تئوری کاری مخترع با این وضوح وبا قید تمامی جزئیات در اختیار اداره ثبت اختراعات قرار گیرد که فرد دیگری به راحتی قادر به بازسازی آن باشد در صورت عدم اخذ تائیدیه کارشناسی اطلاعات فنی و تئوری کاری وی با تمامی جزئیات آن افشا خواهد شد.

۲- اداره ثبت اختراعات تمامی اطلاعات فنی و تئوری کاری مخترع را برای اخذ تائیدیه در اختیار کارشناس مربوطه قرار می دهد. در برخی موارد عدم تائید کارشناس از نظر مخترع قابل قبول و پذیرش نبوده و مخترع نسبت به آن معترض است .در این شرایط نیز  اطلاعات فنی وی با تمامی جزئیات آن افشا شده است.

۳- مخترع حق درخواست بررسی مجدد و تعویض کارشناس مربوطه را ندارد چرا که تعیین شخص کارشناس و یا مرکز کارشناسی فقط به تشخیص اداره ثبت اختراعات صورت می گیرد.

۴- تا زمانی که مخترع نتواند اختراع خود را بصورت بین المللی به ثبت رساند شخص دیگری می تواند همان اختراع را در کشور دیگری و یا حتی بصورت بین المللی بنام خود به ثبت برساند.

۵- در برخی موارد مخترع توان پرداخت هزینه های گزاف بررسی اختراع خود و نیز تامین هزینه های ثبت بین المللی آن را ندارد.

۶- کارکنان بخش اخذ مدارک متقاضیان ثبت در اداره ثبت اختراعات در هر زمان قادر هستند از محتویات پرونده و تمامی مدارک و جزئیات اطلاعات تسلیمی از جانب مخترعین با خبر شوند.

۷- حال اگر تمامی مراحل فوق به طریقی طی شود مشکل بعدی این خواهد بود که آیا می توان موافقت تولید آنرا از اداره صنایع وسایر ادارات و سازمانهای مربوطه دریافت نمود .

۸- مخترع برای تولید اختراع خود باید حداقل 30درصد از کل سرمایه گذاری اولیه را شخصا پرداخت نماید.

۹- گواهی ثبت اختراع در ایران به هیچ وجه برای قابل استفاده بودن و یا جدید بودن و یا حقیقی بودن اختراع سندیت ندارد.

به دلیل وجود چنین مسائلی برخی از مخترعین از مطرح نمودن اختراعات  و ایده های خود پرهیز نموده و از اقدام به ثبت آن در ایران خودداری می نمایند وبه ناچار راه حل های دیگری را برای بهره برداری از تلاش های خود دنبال می کنند.

و تمامی اینها دست در دست هم داده زمینه را برای فرار مغزها و ایده های نو فراهم می کند.
**وکیل دادگستری
/ 1 نظر / 3 بازدید
سعیده

بهتر نبود منبع مقاله را ذکر می کردید؟