ارث

خلاصه
مقاله:
ذکر اصطلاحات حقوقی در خصوص ارث، طبقات
ارث، مرجع صلاحیتدار جهت صدور گواهی انحصار وراثت، مدارک لازم، آیا می‌دانید و پرسش
و پاسخ‌ها، نظرات مشورتی، ذکر مواد قانونی مربوطه و...   
 
 
ارث
یکی از موضوعاتی که انسان را نسبت به
سایر موجودات متمایز می­سازد، به جای گذاشتن ارث برای خویشاوندان و بازماندگان است.
میراث انسان­ها هرچند شامل هر دو جنبه مادی و معنوی می­باشد اما آنچه که با به زبان
آوردن کلمه ارث در اذهان متبادر میگردد، ابعاد مادی قضیه
است.
ارث در لغت به معنی مالی است که از میت
باقی می­ماند و در اصطلاح انتقال دارایی شخص متوفی به بازماندگان می­باشد که این
امر بدون اراده متوفی و بازماندگان او صورت می­گیرد.
برخی اصطلاحات
حقوقی:
·        ترکه: مالی که از میت باقی
می­ماند.
·        مورث: شخص متوفی که از او مالی
به جا می­ماند.
·        وارث: شخصی که از متوفی ارث
می­برد.
·    خویشاوندی نسبی: عبارت است از
وابستگی شخصی به شخص دیگر از طریق ولادت چه مستقیم باشد مانند رابطه پسر و پدر و چه
با واسطه مانند رابطه دو برادر که به واسطه پدر با یکدیگر خویشاوند
هستند.
·    خویشاوندی سببی: عبارت است از
خویشاوندی بین دو نفر که در اثر ازدواج به وجود می­آید مثل رابطه داماد با مادر
همسر یا خواهرزن.
·    لعان: در لغت به معنی یکدیگر را
لعنت کردن است. لعان یک اصطلاح فقهی است بدین صورت که چون مرد یا زنی یکدیگر را به
زنا نسبت دهند آن زن یا مرد همیشه بر یکدیگر حرام
می­شوند.
·    کافر: در شرع به کسی گفته می­شود
که به یگانگی خدا یا نبوت نبی­اکرم (ص) و یا یکی از ضروریات دین اسلام مانند حرمت
نوشیدن مشروبات الکلی یا زنا و ... معتقد نباشد.
·    وصیت: سفارش کسی به یک یا چند تن
مبنی بر اجرای اعمال و دخل و تصرف در اموال وی پس از مرگ او. وصیت بر دو نوع
می­باشد یا تملیکی است یا عهدی.
o    در وصیت تملیکی، متوفی در زمان
حیاتش مال یا منفعتی از مال خود را برای زمان بعد از فوتش به صورت مجانی به دیگری
می­دهد.
o    در وصیت عهدی شخص یک یا چند نفر را
برای انجام امر یا اموری مأمور می­کند. در وصیت عهدی در واقع شخص برای زمان فوتش به
دیگری نمایندگی می­دهد تا اعمالی را که خود می­توانسته در زمان حیات انجام دهد از
طرف او به جای آورد.
شرایط لازم برای انتقال
ارث:
برای آنکه مالی از طریق ارث از کسی به
دیگری منتقل شود، وجود بعضی شرایط لازم است که عبارتند
از:
- از متوفی مالی به جا مانده
باشد.
- باید بین مورث و وارث رابطه خویشاوندی
وجود داشته باشد. این قرابت یا خویشاوندی ممکن است سببی یا نسبی باشد. در رابطه
نسبی ارث به وراث تعلق می­گیرد. در رابطه سببی، زوجیت دایم موجب ارث می­شود اما
توارث تنها بین زوجین برقرار می­شود و خویشاوندان یکی از آن دو از دیگری ارث
نمی­برد برای مثال مادر و پدر و برادران شوهر وارث همسر او
نمی­شوند.
- از شرایط دیگر ارث آن است که مورث فوت
کرده باشد و وارث نیز در زمان مرگ او زنده باشد.
- جنینی که در شکم مادر است به شرط آنکه
زنده متولد شود، از مورث خود ارث خواهد برد.
- وارث مسلمان از مورث کافر ارث می­برد.
(عکس قضیه صادق نیست و کافر از مسلمان ارث نمی­برد.)
·        موانع انتقال
ارث:
·       
قتل: اگر کسی مورث
خود را به طور عمدی بکشد از ارث او محروم می­شود.
·  
در لعان زن و شوهر
از یکدیگر، آنها از هم ارث نمی­برند. فرزندی هم که مورد نفی و لعان پدر خود واقع
شده از او ارث نمی­برد. در این حالت پدر، فرزندی را که در زمان زوجیت با همسرش به
دنیا آمده از خود نفی می­کند و تحت شرایط شرعی مراسم لعان نیز برگزار می­شود. در
نتیجه رابطه وراث بین فرزند و پدر به وجود نخواهد آمد.
·      
کفر: وارث کافر از
مورث مسلمان ارث نمی­برد.
·      
فرزند نامشروع
(ولدالزنا) نیز از پدر و مادر و اقوام آنان ارث
نمی­برد.
سهم طبقات مختلف وراث و نحوه احتساب
آن
میدانیدکه: خویشاوندی موجب ارث می­شود و اگر کسی
فوت کرد و از خود مالی به جا گذاشت پس از برداشت هزینه­های کفن و دفن میت و اخراج
وصیت
[1] و
...، باقی مانده بین وراث تقسیم می­شود. در وصیت تملیکی شخص به اندازه یک سوم از
اموال خود را می­تواند وصیت کند یعنی این یک سوم را می­تواند وقف کند یا به شخص
خاصی بدهد، ولی اگر اضافه بر یک سوم وصیت کند باید ورثه به او اجازه این کار را
بدهند و در صورت عدم رضایت آنان بر این امر وصیت وی نسبت به اضافه بر یک سوم بدون
اثر خواهد بود.
نکته­ای که باید به آن توجه داشت آن است
که شخص نمی­تواند به موجب وصیت یک یا چند نفر از ورثه خود را از ارث محروم کند
البته ممکن است شخص در زمان حیات خودش اموالی را به یک نفر از ورثه یا دیگران ببخشد
یا صلح کند
[2] و ... که در اینجا عمل او قانونی است.
آنچه که شخص از آن ممنوع می­باشد محروم کردن ورثه از ارث از طریق وصیت است.
چنانچه فردی چنین کند عمل او فاقد اثر حقوقی است به این معنی که فرد مورد نظر از
ارث محروم نمی­شود.
 
 
طبقات
ارث
تمامی خویشاوندان متوفی با همدیگر از او
ارث نمی­برند بلکه وجود خویشاوندان نزدیک­تر خویشاوندان دورتر را از ارث محروم
می­کنند. همچنین وجود بعضی از خویشاوندان مانع می­شوند که بعضی از ورثه تمام یا
قسمتی از سهم خود را از ارث ببرند.
به موارد ذیل توجه
نمایید!!!
ورثه طبقه
اول:
در این طبقه دو دسته وراث وجود دارند که
عبارتند از:
دسته اول: پدر و مادر، دسته دوم: اولاد
و اولاد اولاد (نوه) و اولاد اولاد اولاد (نبیره) و ... پدر و مادر میت در کنار
اولاد او و در صورتی که متوفی اولاد نداشته باشد در کنار نوه و در صورت نداشتن نوه
در کنار نبیره و ... از متوفی ارث می­برند. از این رو نه فرزندان متوفی مانع ارث
بردن پدر و مادر او می­شوند و نه پدر و مادر متوفی مانع ارث بردن فرزندان. فقط باید
توجه داشت که با وجود فرزند (دختر یا پسر)، نوه­ها یا نبیره­ها ارث نمی­برند. در
واقع هنگامی نوه­ها در کنار پدر و مادر متوفی ارث می­برند که فرزندان متوفی در زمان
مرگش زنده نباشند. این مورد درباره نبیره­های متوفی نیز صدق می­کند یعنی نبیره­ها
هنگامی در کنار پدر و مادر ارث می­برند که در زمان مرگ مورث، فرزندان یا نوه­های او
زنده نباشند.
مثال: فرض کنیم آقای (الف) فوت می­کند.
در زمان فوت او:
·   
اگر فقط پدرش وارث
او باشد (متوفی فرزندی نداشته باشد و مادر متوفی در قید حیات نباشد): در این صورت
تمام اموال باقی مانده از متوفی (ترکه) به پدر او تعلق
می­گیرد.
·   
اگر فقط مادرش وارث
او باشد (متوفی فرزندی نداشته باشد و پدر متوفی در قید حیات نباشد): در این صورت
تمام اموال باقی مانده از متوفی (ترکه) به مادر او تعلق
می­گیرد.
·   
اگر فقط یک دختر
وارث او باشد (والدین متوفی در قید حیات نباشند و فرزند پسر نداشته باشد): در این
صورت تمام اموال باقی مانده از متوفی (ترکه) به دختر او تعلق
می­گیرد.
·   
اگر فقط یک پسر
وارث او باشد (والدین متوفی در قید حیات نباشند و فرزند دیگری نداشته باشد): در این
صورت تمام اموال باقی مانده از متوفی (ترکه) به پسر او تعلق
می­گیرد.
·    اگر فقط پدر و مادرش وارث او باشند
(متوفی فرزندی نداشته باشد): در این صورت یک سوم از ترکه به مادر و دو سوم به پدر
متوفی می­رسد.
توجه:                             
در این حالت اگر متوفی علاوه بر پدر و
مادر دارای چند خواهر یا برادر نیز باشد، گرچه از ترکه سهمی ندارند ولی موجب خواهند
شد که مادر نتواند بیش از یک ششم از ترکه ارث ببرد. برای اینکه برادر و خواهر متوفی
مانع از تعلق گرفتن بیش از یک ششم از ترکه به مادر شوند باید: میت لااقل دو برادر
یا یک برادر یا دو خواهر یا چهار خواهر داشته باشد و پدر آنان نیز زنده باشد و از
ارث ممنوع نباشند مگر به سبب قتل و این برادر و خواهرها یا از یک پدر و مادر باشند
یا از یک پدر. به این حالت اصطلاحا "حجب"   گفته می­شود و می­گویند: مادر حاجب
دارد.
·   
اگر فقط چند پسر
وارث او باشند (والدین متوفی در قید حیات نباشند و فرزند دختر نداشته باشد): در این
صورت تمامی ترکه به طور مساوی بین پسران متوفی تقسیم می­شود. و اگر بعضی از ورثه او
پسر و برخی دختر باشند: در این صورت پسران دو برابر دختران ارث می­برند. (برای مثال
اگر فردی سه پسر و دو دختر داشته باشد، ترکه به هشت قسمت تقسیم می­شود و سهم هر
دختر یک هشتم و سهم هر پسر دو هشتم از ترکه خواهد بود).
·   
اگر فقط نوه­ها
وارث او باشند (والدین و فرزندان متوفی در قید حیات نباشند): در این صورت نوه­ها
جانشین فرزندان متوفی محسوب شده و حسب مورد سهم پدر و مادر خودشان را می­برند برای
مثال در فرض قبلی نوه­های دختری یک هشتم و نوه­های پسری دو هشتم ارث می­برند. البته
در میان خود آنان نیز سهم پسر دو برابر دختر است یعنی اگر از نوه دختری یک نفر دختر
و یک نفر پسر باشد سهم پسر از یک هشتم دو برابر است که می­شود دوسوم از یک
هشتم.
·   
اگر پدر و مادر
همراه با یک دختر ورثه او باشند (متوفی فرزند پسر نداشته باشد): هر یک از پدر و
مادر یک ششم از ترکه و دختر یک دوم ارث می­برد. در اینجا یک ششم از ترکه اضافه
می­آید که باقی مانده به نسبت سهم هریک از وراث بین آنان تقسیم می­شود مگر آنکه
مادر حاجب داشته باشد که از یک ششم باقی مانده چیزی به ارث
نمی­برد.
·   
اگر پدر یا مادر با
یک دختر ورثه او باشند (متوفی فرزند پسر نداشته باشد و یکی از والدین او قبلا فوت
کرده باشند): در این صورت پدر یا مادر یک ششم و دختر یک دوم ارث می­برد. در اینجا
نیز یک سوم از ترکه باقی می­ماند که به نسبت سهام ورثه بین آنان تقسیم
می­شود.
·   
اگر پدر یا مادر یا
هر دو با چند دختر ورثه او باشند (متوفی فرزند پسر نداشته باشد): در این صورت اگر
والدین متوفی هر دو در قید حیات باشند، به هر کدام یک ششم از ترکه و دو سوم مابقی
به دختران می­رسد اما اگر تنها یکی از والدین در قید حیات باشد، یک سوم از ارث به
او و دو سوم بقیه به دختران می­رسد. اگر از ترکه اضافه ماند، بین تمام ورثه به نسبت
سهم شان تقسیم می­شود.
·   
اگر پدر یا مادر یا
هردو به اتفاق پسر و دختر ورثه او باشند: هر یک از پدر و مادر یک ششم و بقیه به
فرزندان می­رسد که سهم پسر دو برابر دختر است. چنانچه همه فرزندان دختر یا همه پسر
باشند، بقیه به طور مساوی بین آنان تقسیم می­شود.
پرسش:
اگر زنی فوت کند و دارای پدر و مادر و زوج و چند دختر و پسر باشد، سهم هر یک از
وراث چگونه تعیین می­شود؟
/ 1 نظر / 5 بازدید
کتابخانه آنلاین ایرانیان

سلام دوست عزیز. میخوام شما رو دعوت کنم از سایت ما و انجمن اون بازدید کنید. حضور و عضویت شما باعث خوشحالی ماست. موفق باشید.