مطالبه مهریه

مطالبه مهریه
مقدمه
از
میان مسایل و موضوعات پرشمار نهاد خانواده، «مسأله­ی مهر» به عنوان یکی از مسایل
«روابط مالی زوجین»، مهمترین موضوعی است که همیشه ضمن بیان عقد نکاح متبادر به ذهن
است. مضافاً این که در برزخ اختلافات خانوادگی، اولین موضوعی که زن به رخ مرد
می­کشد، مسأله­ی مهر و مطالبه­ی آن است
[1].
مهر
از احکام تأسیسی دین اسلام نیست و با عنایت به سبق وجود آن در ادیان و ملل مختلف،
مورد تأیید و امضاء شارع مقدس قرار گرفته است. البته شارع مقدس از امضاء حکم مهر در
نکاح، غرض و هدفی داشته است و قطعاً به صرف سابقه­ی وجودی موضوع آن­را نپذیرفته
است
[2].
سوابق
تاریخی حقوق اسلامی نشان می­دهد که مهر به عنوان وجه مالی در عقد ازدواج مطرح نبوده
است، بلکه نظر دین اسلام به عنوان یک دین کامل این بوده که با قرار دادن موضوع مهر
به رابطه­ی ایجادی بین زوجین ابعاد عمیق­تری ببخشد
[3].
معانی لغوی و اصطلاحی مهریه
مهر
واژه­ای عربی و از لحاظ لغوی به معنای «عوض» به­کار رفته است. در فارسی آن را کابین
گویند
[4]. مهریه مال
معین یا چیزی است که قائم مقام مال است که در عقد نکاح بر
ذمه مرد قرار
می­گیرد و در صورت مطالبه زن، وی مکلف است مهریه­اش رابپردازد و این حق ارتباطی به
طلاق و نفقه ندارد.
در
تعریفی دیگر مهر مالی است که به هنگام عقد نکاح برابر ضوابط شرع و رسم و عادت از
طرف مرد به زن پرداخت می­گردد و صداق، صداقیه، کابین و فرض هم نامیده
می­شود.
مهر
مالی است که برابر رسوم و عادات در موقع عقد نکاح شوهر به زن می­دهد یا تعهد به
دادن آن می­کند. مهر باید قابل تملک زوج و زوجه باشد
[5].
انواع مهر:
مهرالسنه یا مهر محمدی؛ مهری است که پیامبر اسلام (ص)
برای حضرت فاطمه (ع) مقرر کردند و آن عبارت از دویست و شصت و دو مثقال و نیم پول
نقره مسکوک است
[6].
مهرالمسمی؛ عبارت از میزان مالی است که به عنوان مهر در
عقد نکاح ذکر می­گردد و مورد توافق زوجین است.
مهرالمثل؛ در عقد نکاح می­توان مهر تعیین نکرد و زوجین
می­توانند پس از وقوع عقد با توافق مهر تعیین نمایند، حال اگر قبل از تراضی برای
تعیین مهر نزدیکی شود زوجه مستحقق مهرالمثل است و مهرالمثل عبارت از مالی است که با
در نظر گرفتن وضع خانوادگی و حال اقران و نزدیکان زوجه تعیین
می­گردد.
مهرالمتعه؛ چنان­چه در عقد نکاح مهر تعیین نشود و زوج
مصمم باشد که زوجه را قبل از نزدیکی طلاق دهد مقداری را به عنوان مهر تعیین و به
زوجه پرداخت می­کند و این مبلغ بستگی به وضعیت مالی زوج دارد. بنابراین تعیین میزان
مهرالمثل به وضع خانوادگی زوجه و زوج و مهرالمتعه به وضعیت مالی زوج بستگی
دارد.
[7]
شرایط مهر
مهر
باید واجد شرایط زیر باشد:
- مهر
باید ارزش مالی داشته باشد،  بنابراین آنچه را که فاقد ارزش مالی باشد نمی­توان به
عنوان مهریه تعیین کرد.
- از
نظر شرع و قانون نقل و انتقال و معامله باشد بنابراین نمی­توان مشروبات الکی یا
حیوانات حرام گوشت مانند خوک را به عنوان مهریه تعیین کرد.
- زوج
مالی را می­تواند مهر قرار دهد که خود مالک آن باشد بنابراین اموال عمومی یا مال
موقوفه را نمی­توان مهر قرار داد.
-
ضرورتی ندارد که مهر حتماً عین معین باشد بلکه انجام عمل یا حرفه­آموزی یاتدریس هم
می­تواند مهریه باشد. مثل آموختن قرآن به زوجه، یا آموختن رایانهبه زوجه می­تواند
موضوع مهر باشد
[8].
مواد قانونی (مهم) مرتبط با
مهریه:
در
ارتباط با مهریه در قانون مدنی مواد چندی گنجانده شده است که در ذیل به مهمترین
آنها اشاره می­شود:
ماده
۱۰۸۲ –به مجرد عقد، زن مالک مهر می­شود و می­تواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن
بنماید.
ماده
1083- برای تأدیه­ی تمام یا قسمتی از مهر می­توان مدت یا اقساطی قرار
داد.
ماده
۱۰۸۵ – زن می­تواند تا مهر به او تسلیم نشده از ایفای وظایفی که درمقابل شوهر دارد
امتناع کند مشروط بر این­که مهر او حال باشد. این امتناع مسقط حق نفقه نخواهد
بود.
ماده
۱۰۸۶ – اگر زن قبل از اخذ مهر بهاختیار خود به ایفای وظایفی که در مقابل شوهر دارد
قیام نمود دیگرنمی­تواند از حکم ماده قبل استفاده کند ـ مع­ذلک حقی که برای مطالبه
مهردارد ساقط نخواهد شد.
ماده
1092- هر گاه شوهر قبل ازنزدیکی زن خود را طلاق دهد زن مستحق نصف مهر خواهد بود و
اگر شوهر بیش ازنصف مهر را قبلاً داده باشد حق دارد مازاد از نصف را عیناً یا مثلاً
یا قیمتاًاسترداد کند.
ماده
1093- هرگاه مهر در عقد ذکر نشده باشد و شوهر قبل از نزدیکی و تعیین مهر زن خود را
طلاق دهد زن مستحق مهرالمتعه است و اگر بعد از آن طلاق دهد مستحق مهرالمثل خواهد
بود.
ماده
1097- در نکاح منقطع هرگاه شوهر قبل از نزدیکی تمام مدت نکاح را ببخشد باید نصف مهر
را بدهد.


محل مراجعه جهت طرح دعوی:
1-
دادگاه خانواده:
زوجهمی­تواند با ارائه دادخواست حقوقی به دادگاه ویژه
خانواده، مهریه خود،هزینه ابطال تمبر و  حق­الوکاله وکیل را مطالبه نماید و همزمان
تقاضای توقیف اموال همسرش را نیز بنماید.
2-
مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت اسناد رسمی:
زنمی­تواند از طریق اجرای ثبت اسناد رسمی مهریه خود را
مطالبه نماید، به اینصورت که قباله ازدواج خود را به دفترخانه محل ثبت عقد ارائه و
تقاضای صدور اجرائیه نماید، سپس با اجرائیه به اداره ثبت مراجعه و مهریه خود را
مطالبه کند که البته به میزان نیم عشر دولتی هزینه اجرایی پرداخت       می­نماید
کهبعداً این هزینه از شوهر اخذ خواهد گردید که در این راستا مالی اعم از وجهنقد یا
مال منقول (ماشین، موبایل…..) و یا مال غیر منقول (ملک) توقیفمی­گردد البته به شرط
اینکه جزء مستثنیات دین نباشد.
صلاحیت محلی دادگاه: اگر مهر مال منقول باشد-
اعم از وجه نقد یا عین معین یا کلی در معین، چون از آثار عقد نکاح است، علاوه بر
دادگاه محل اقامت شوهر، دادگاه محل وقوع عقد نکاح ازدواج هم برای رسیدگی به دعوای
مطالبه مهر دارای صلاحیت است. اما اگر مهر مال غیرمنقول مثل ملک یا منزل مسکونی
باشد، زن می­تواند در دادگاه محل وقوع ملک نیز دعوای خود را طرح
کند.
[9]
 
سئوالات متداول در خواسته مطالبه
مهریه
سئوال:
زنی پس از پنج سال از تاریخ فوت همسرش، تقاضای مهر
از دادگاه کرده، حال آیا دادگاه بر اساس شاخص سال فوت مهر را باید محاسبه کند یا
سال اخذ مهر؟
[10]
جواب:
شاخص
تاریخ فوت ملاک عمل خواهد بود.
 
سئوال:
در
قبال مهر معین آیا پدر زوج که در این رابطه منتفع نمی­باشد، نیز متعهد
است؟
[11]
جواب:
نظر
به اینکه عقد نکاح دارای دو جنبه عبادی (ایجاد علقه زوجیت) و جنبه معاوضی (مهر) است
و با توجه به فرض سئوال چون منتفع نمی­باشد پدر زوج بری­الذمه به نظر می­رسد مگر پس
از قبولی زوج و از باب تبدیل تعهد ، ذمه زوج بری و ذمه فرد دیگری مشغول
شود.
 
سئوال:
چنانچه زوج پس از فوت شوهر که ورثه مادر متوفی و
فرزندان صغیر هستند و زوجه قیم صغار می­باشد مطالبه مهریه کند دادخواست به طرفیت چه
کسانی طرح می­شود؟
[12]
جواب:
چون
دعوی مطالبه مهریه از ماترک متوفی از ناحیه زوجه­ای که قیم صغار به جامانده از شوهر
مرحومش می­باشد مطرح شده و زوجه در آنِ واحد هم مدعی است و هم مدعی­علیه لذا زوجه
نمی­تواند مدعی علیه باشد بنابراین موقتاً در پرونده متشکله سمتش زایل و دادخواست
به طرفیت مادر متوفی و صغار به­جا مانده از متوفی و رئیس حوزه قضایی به عنوان
مدعی­العموم طرح می­شود تا مدعی­العموم شخصاً یا با اعزام نماینده به دادگاه از
صلاح و غبطه صغار دفاع نماید.
 
سئوال:
با
توجه به این­که شخصی با داشتن سه زن فوت می­نماید، دو همسر او زنده و یکی از همسران
فوت نموده باشد، آیا فرزندان آن همسر می­تواند مطالبه مهریه
نمایند؟
[13]
جواب:
با
توجه به اینکه مهریه حق دینی است که زوج نسبت به زوجه مدیون می­باشد و این حقوق
قانونی به وراث منتقل می­شود فلذا فرزندان می­توانند مهریه را مطالبه نمایند مگر در
صورتی که مادر آنان در زمان حیات حین تقسیم اموال مطالبه نکرده
باشد.
 
سئوال:
آیا زوجه می­تواند توأماً از طریق اداره ثبت و
دادگاه تقاضای گرفتن مهریه نماید؟
[14]
جواب:
بله،
اما اگر در یکی از آنها منتج به نتیجه شده باشد، مرجع دیگر به لحاظ انتفاء اصل
موضوع نیاز به تعقیب قانون امر نخواهد داشت و حسب مورد تصمیم لازم را اتخاذ خواهد
نمود.
 
سئوال:
آیا مهریه زوجه غیردایم همانند زوجه دایم
عندالمطالبه می­باشد؟ آیا می­تواند پس از جاری شدن عقد همه­ی مهریه را از شوهر
دریافت کند؟
جواب:
بله
می­تواند و از این حیث فرقی با نکاح دایم ندارد.
 
سئوال:
اگر طلاق از طرف مرد باشد، مهریه در دوران نامزدی
چگونه است؟
[15]
جواب:
چنان­چه بین زوجین صیغه نکاح خوانده شود و عقد نکاح
به­صورت صحیح واقع شود،بر اساس قانون، به مجرد عقد، زن مالک مهر می­شود و می­تواند
هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید، از این حیث تفاوت بین دوراننامزدی و بعد از
جشن عروسی وجود ندارد.
سئوال:
شیوه و فرمول محاسبه میزان مهریه چگونه
است؟
جواب:
میزان
مهریه به نرخ روز عبارتست از متوسط شاخص بهای
[16] کالاها و خدمات مصرفی اعلامی از بانک مرکزی مربوط به
سال قبل زمان محاسبه تقسیم بر متوسط شاخص بها در سال وقوع عقد و نتیجه آن ضربدر عدد
مهریه مندرج در سند ازدواج
[17].
سئوال:
زمانی که زوج پس از طرح دعوا (مطالبه مهریه) مبادرت
به نقل و انتقال اموال خود نماید، زوجه چه اقدامی باید انجام
دهد؟
جواب:
زوجه
می­تواند از دادگاه تقاضای تأمین خواسته نموده و دادگاه نیز پرونده را به اجرای
احکام معرفی نماید با معرفی به اجرای احکام به توقیف اموال اقدام خواهد
شد.
سئوال:
در
صورتی­که اجرائیه به زوج ابلاغ شد و نسبت به پرداخت مهریه موضوع اجرائیه اقدامی
نکرد، چه اموالی از زوج قابل توقیف در قبال مهریه مزبور
است؟
[18]
جواب:
در
وصول موضوع اجرائیه محکمه یا اجرائیه ثبتی، به­جز مستثنیات دین، سایر اموال زوج
قابل توقیف است، پس از توقیف، چنان­چه مال توقیف شده وجه رایج یا عین مهریه باشد به
زوجه تحویل می­شود و در صورتی که از سایر اموال زوج باشد با انجام عملیات اجرایی و
مزایده، وجوه حاصل از فروش اموال مزبور به زوجه پرداخت می­شود.
مهر حتما عین معین باشد بلکه انجام عمل یا حرفه آموزی
یاتدریس هم می تواند مهریه باشد. مثل آموختن
 
سئوال:
اگر مردی پولی به زن خود پرداخت کند و مرد مدعی شود
که پرداخت وجه مذکور از بابت مهریه بوده است و زن مدعی بخشش آن شود، ادعای کدامیک
از آنان پذیرفته خواهد شد؟
[19]
جواب:
ادعای
مرد، زیرا مرد مدیون است و مدیون است که تعیین می­کند مالی که داده بابت چه چیزی
بوده است.
در
ذیل مستثنیات دین آورده شده است:
-مسکن
مورد نیاز محکوم علیه و افراد تحت تکفل وی با رعایت شئون عرفی.
-اثاثیه مورد نیاز زندگی که برای رفع حوائج ضروری محکوم
علیه، خانواده و افراد تحت تکفل وی لازم است.
-آذوقه موجود به قدر احتیاج محکوم علیه و افراد تحت
تکفل وی برای مدتی که عرفاً آذوقه ذخیره می­شود.
-کتب
و ابزار علمی و تحقیقاتی برای اهل علم و تحقیق متناسب با شأن
آنان.
-وسایل و ابزار کار کسبه، پیشه­وران، کشاورزان و سایر
اشخاصی که وسیله امرار معاش محکوم علیه و افراد تحت تکفل وی
می­باشد.
 
/ 0 نظر / 10 بازدید