مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ مهدی بوترابی Mehdi Boutorabi سید عباس سیدی ... ع جمال تاراز
آرشیو وبلاگ
      پورتال ( پرتال ) حقوق ()
مساءله زن ، اسلام و فمینیسم نویسنده: جمال تاراز - ۱۳٩۱/٦/۱٧

مساءله زن ، اسلام و فمینیسم
(در دفاع از حقوق زنان )

دکتر محمد منصور نژاد

- ۸ -


ب ) امواج سه گانه فمینیسم  
براى بیان مجملى از سابقه و تاریخچه این نگرش فکرى ، خوب است فمینیسم را در فرآیند سه موج ، مورد بررسى قرار دهیم :
موج اول فمینیسم  
گرچه تعیین زمان خاص براى فمینیسم دشوار است و اصطلاحات فمینیستى - فمینیسم ، تا اواخر قرن 19، وارد واژگان زبان نشده بود، ولى از قرن 14 میلادى نوشته هاى درباره حقوق زنان یافت شده و از افراد مشهور موج آغازین فمینیسم ، از مرى آستل (1731 - 1666) یاد شده و این نویسنده انگلیسى ، زنان را اندرز مى داد که از ازدواج بپرهیزند، ذهن شان را پرورش دهند و از زندگى عارى از وابستگى به مردان لذت ببرند. (361)
از فعالیت هاى سازمان نیافته در جهت تامین حقوق زنان و به عنوان یک جنبش را مى توان به ایجاد باشگاه هاى زنان ، طى انقلاب فرانسه ، یا به فعالیت هاى زنان درگیر در جنبش ‍ الغاى بردگى و مبارزه با مشروبات الکلى در قرن 19 رساند. (362)
دریکى از منابع ، تاءثیر اصلى بر موج اول فمینیسم را احتمالا به مرى ولستون کرافت با انتشار کتاب حقانیت حقوق زنان (1792) باز مى گرداند. او عقیده داشت که نابرابریهاى میان مردان و زنان ، نه نتیجه تفاوت طبیعى (زیستى )، بلکه ناشى از تاءثیر محیط و به ویژه این واقعیت است که زنان از آموزش محروم اند. او نشان داد که هم زنان و هم جامعه ، در کل از محدود کردن زنان به موقعیت پایین تر، زیان مى بینند. (363)
سخنان عمده موج اول فمینیسم ، که تا پایان جنگ اول جهانى ادامه یافت را این چنین مى توان خلاصه کرد: معتقد به تقدم اهمیت انسان ، جنبش سیاسى گسترده ، دست یابى زنان به کارآموزى ، آموزش و کار، بهبود وضعیت زنان متاءهل در قوانین ، حق برابر با مردان براى طلاق و متارکه قانونى ، حق راءى براى زنان و مسایل پیرامون ویژگى جنسى و...
اما این که چرا این موج خوابید و رو به کاهش نهاد،فرضیه هاى متعددى را مى تواند مطرح کرده در برگیرد: این که زنان موفق شدند به اهداف خود برسند؛ یا این که زنان در این جنبش سرکوب شدند؛ یا زنان به اتحادیه هاى کارگرى و احزاب سیاسى پیوستند و...
حداقل پاسخ مى تواند آن باشد که زنان به بخشى از حقوق دست یافته و چون جنگ جهانى خشونت را تشدید کرد، به زن که مظهر عواطف و احساسات بود، تا حدى توجه شد. (364)
موج دوم فمینیسم  
این موج از اوایل و نیمه دهه 1960 به بعد مطرح شد و بر اهمیت نقطه نظر زنان تاکید مى کنند. طرفداران این موج ، در رابطه با مفاهیم ، به بازسازى و انقلاب (نه اصلاح ) معتقدند. ونیز نظریه هاى موجود را عمیقا جنس گرا و غیر قابل اصلاح مى دانند. تحقیقات این جنبش ، فرض ها و تعمیم هاى حاصل از تحقیق مردانه را واقعا زیر سئوال مى برند و به مبارزه با ایدئولوژى مرد سالارانه که فرودستى زنان را تحت عنوان طبیعى توجیه مى کنند، مى پردازند. به نظر آنان ، دانش موجود، از دید مردان به جهان مى نگرد.
جان لچت از فیمینیست ها نسل دوم ، آراء لوس ایرایگارى ، پتمین و لودوف (365) را مطرح نموده و در معرفى اجمالى آراى متفکران این موج ، مى نویسد که این ها ساختارهاى (366) ایدئولوژیک ریشه دارى را نیز که ناگریز، زنان را نسبت به مردان در وضعیت فرودستى قرار مى دهند، نقد مى کنند. مرد سالارى (367) یکى از این ساختارها است و قرارداد اجتماعى یکى دیگر، فمینیسم نسل دوم ، اغلب با الهام از نگرش هاى روان کاوى لاکان (368) - که نشان مى دهد، آگاهى یا خود(ego)، محور سوبژکتیویته نیست - پیش داورى جنسى را در زبان ، حقوق و فلسفه به مبارزه مى خواند. این فمینیسم مدعى است که هدف زنان نباید این باشد که مثل مردان باشد، بلکه آنان باید ایجاد زبان ، حقوق و اسطورشناسى نوین و ویژه زنان را هدف خود قرار دهند. (369)
در توضیح بیش تر مشکل قرارداد اجتماعى (370) و زنان ، ژولیا کریستوا مى نویسد که ، براى زنان این پرسش مهم مطرح مى شود که در این قرارداد اجتماعى ، نه بر پایه تساوى انسان ها، بلکه بر پایه رابطه اى استوار است که رابطه اى است قربانى خواهانه براى جداسازى و تعیین تمایزها... جایگاه مادر این نظام قربانى خواه یا زبانى کجاست ؟ از آنجا که دیگر نمى خواهیم مطرود باشیم ، یا به نقشى که همواره از ما درخواست شده (مادرى ، همسر، پرستار)، چگونه مى توانیم جایگاه خود را در این قرار داد آشکار سازیم ؟... زنان ما خود را به منزله موجوداتى ناخواسته احساس مى کنند که حضورشان در قرار داد اجتماعى نمادین و همچنین در زبان ، به مثابه یک پیمان اجتماعى بنیادین ، نادیده انگاشته شده است ... امروزه زنان تاءکید مى کنند که آنان بر خلاف اراده خود، مجبور به تجربه این قرارداد قربانى خواه بوده اند و بر این اساس ، زنان سعى در برپایى انقلابى دارند که خود آن را رستاخیز مى نگارند. (371)
درباره قرار داد ازدواج ، پتمین از متفکران موج دوم فمینیستى ، معتقد است که : نمى توان گفت که زنان ، رضایت داده اند که وارد یک رابطه قدرت نابرابر شوند، پس در صورتى که ازدواج به راستى یک قرار داد قانونى باشد، این اندیشه که تجاوز به عنف و خشونت هم مى تواند به یک معنا مبتنى بر توافق باشد، هر گونه قراردادى را کان لم یکن مى کند. اما تا همین اواخر، قرارداد ازدواج ، فقط نام دارد را داشت و در واقع به شوهر اجازه مى داد که در رابطه اى نابرابر، بر زن تسلط داشتند. پس در حوزه خصوصى ، به گونه اى ناسازه گون ، حتى مى توانست از زور (بالقوة یا واقعى ) ناشى شود. (372)
در دهه 70، یک زن فمینیست ، به جهت تیپ ظاهرى خود، از جمله موهاى کوتاه مردانه ، کفش بدون پاشنه ، کت و شلوار زمخت و چهره بدون آرایش ، به راحتى از دیگران تشخیص داده مى شد. در این دهه ، فمینیست ها با رد کلیت ازدواج تاءکید بر تجرد و حرفه اقتصادى ، آرمان هاى خود را مطرح 1965؛ 3) کاهش ازدواج و زاد و ولد و افزایش آمار طلاق و تضعیف نظام خانواده (373) که خود نشانه صبر و استقامت زنان در طلب حقوق شان تلقى گردید؛ 4) ایجاد مؤ سسات فراوان فرهنگى و مطبوعاتى زنان ؛ 5) به دست آوردن قدرت هایى در زمینه اقتصادى و سیاسى . (374)
موج سوم فمینیسم  
از اوایل دهه 90، جهان غرب به نقش هاى سنتى و نهاد خانواده ، رویکردى دوباره داشته و از حرکت هاى تند فمینیستى موج دوم کاسته شد، زیرا آثار سوء افراط در حرکت هاى زن مدارانه ، بیش از همه دامان زن را گرفت و خشونت روز افزون رد محیط خانواده و محیط کار و عدم امنیت جنسى ، از آثار دوره پیش بود. فمینیست هاى مدرن در دهه هاى اخیر سعى مى کنند با ظاهرى زنانه و رفتارى ظریف ، تمام خود را از مردان به نمایش بگذارند.
از جمله بازنگرى هاى نگرش فمینیستى در موج سوم ، بحثى است که بتى فریدان ، جمین گریر و جین بتکه الشتین مطرح کرد و به احیاى مادرى مشهور است . مثلا الشتین در کتاب مرد عمومى ، زن خصوصى (1981)، به دفاع از زندگى خصوصى و خانواده فرزند محور مى پردازد و مادر بودن را فعالیتى پیچیده ، غنى ، چند رویه ، پر زحمت و شادى آفرین مى داند که زیستى طبیعى ، اجتماعى ، نمادین و عاطفى است . (375)
اگر در فمینیست هاى امواج قبلى ، زنان بالقوه و به صورت عام ، خواهر یکدیگر قلمداد مى شدند، اما بى توجهى فمینست ها نسبت حب نیازها و خواسته هاى زنان اقلیت هاى قومى در جهان اول و به طور کلى جهان سوم ، خویش بودند و جنبش فمینیسم را از نظر سازماندهى بیش از پیش دچار تفرقه کرد.
بحث هاى پست مدرنها، تحول عمیق ترى در موضوع را سبب گردیده است پیدایش پست مدرنیسم ، با طرح سوالهاى اساسى در باب معنى هویت زنان ، سبب آشفتگى در فمینیسم گشته است . آن ها تلاش براى ایجاد یک مکتب فکرى فمینیستى خاص را رد مى کنند، از این طریق یک رشته عوامل درک مى شود که بر یکدیگر تاءثیر مى گذارند. سن ، قومیت ، طبقه ، نژاد فرهنگ ، جنسیت ، تجزیه و هیچ تلاشى براى کشاندن شان به یک اردوگاه ایدئولوژیک واحد مثمر ثمر نیست . زنان باید با ایجاد زبان و شیوه هاى تفکر جدیدى درباره هویت خویش ، خویشتن را از معانى ستمگرانه اى که مردان بر آن ها تحمیل کرده اند، رها سازند. (376)
حاصل آن که در موج سوم ، هم نگرش هاى فمینیست ها نسبت به موج دوم تعدیل شد، هم تعدد و انشعاب در نگرش هاى فمینیستى رخ داد و هم مورد نقد جدى نظرى ، از جمله از سوى پست مدرن ها قرار گرفت . و درباره فمینیسم امروزى مى توان با این جمله هم آوا بود که :
فمینیسم را کلیتى بدانیم با تقسیمات فرعى ... فمینیسم ، نه مکتب فکرى جا افتاده که مبحثى پویا و درگیر مبارزه است . (377)
با پایان یافتن گزارش اجمالى از سه موج جنبش فمینیستى ، در ادامه به معرفى اجمالى نگرش هاى مشهور در فمینیسم پرداخته مى شود.
ج . اقسام نگرش هاى فمینیستى  
فمینیسم جنش فکرى یگانه اى نیست . تمام فمینیست ها معتقدند که بایستى فرودستى زنان را فهمید و زنان را آزاد کرد، اما در مورد دلائل این فرودستى یا چگونگى رسیدن به آزادى ، توافق ندارند. در این نوشتار، چهار نظریه فمینیستى مورد مداقه قرار مى گیرند: (378) 1) نظریه لیبرالى یا اصلاح طلب ؛ 2) فمینیسم مارکسیستى ؛ 3) نظریه فمینیستى رادیکال یا انقلابى ؛ 4) فمینیسم سوسیالستى .
نظریه لیبرالى یا اصلاح طلب  
به طور تاریخى ، فمینیسم لیبرالى به بحث درباره حقوق برابر براى زنان - یعنى برخوردار شدن زنان از حقوق شهروندى مردان - مربوط بوده است . بنابر استدلال آنان ، زنان انسان اند و مانند مردان از همان حقوق طبیعى لاینفک برخوردارند. جنس زن به حقوقش ارتباط ندارد. زنان از قابلیت قدرت تعقل کامل برخوردارند و از این رو استحقاق تمام حقوق انسانى را دارند. در جامعه شناسى ، مساله مورد توجه فمینیست هاى لیبرال ، اثبات این امر بوده است که تفاوت هاى در خور توجه میان دو جنس ذاتى نیستند، بلکه نتیجه اجتماعى شدن و شرطى سازى نقش جنسى اند. با پسرها و دخترها، تقریبا از لحظه تولد، با شیوه هاى متفاوتى رفتار مى شود که احتمالا زنان را از پرورش تمامى استعدادشان به عنوان انسان ، باز مى دارد. این نوع تحقیق ، با نظرات مردانه در مورد این که کدام مسایل عمده باید مورد تحقیق قرار کیدند، به اندازه کافى مخالفت نمى کند و مباین نگرش هاى نظرى موجود را دست نخورده باقى مى گذارد.
فمینیسم مارکسیستى  
این نگرش ، حاصل کوشش هاى زنان براى گسترش نظریه مارکسیستى است . به نحوى که براى فرودستى و استثمار زنان در جوامع سرمایه دارى توضیح بسنده اى را ارایه دهد. مشکل بزرگى که فمینیست هاى مارکسیست با آن مواجه اند، این است که خود مارکس ، به وضع زنان در جامعه سرمایه دارى توجهى نداشت . اما طرفداران این نگرش ‍ مى خواهند تحلیل مارکسیستى از جوامع سرمایه دارى را با ادغام تبیینى براى فرودستى زنان در آن ، حفظ کنند. اما براى شیوه هاى ستم مردان بر زنان ، به اندازه کافى اهمیت قایل نیستند. اینان دلیل عمده ستمدیدگى زنان را باز داشتن زنان از تولید عمومى مى دانند و معتقدند که مبارزه زنان براى رهایى ، جزء لاینفک پیکار پرولتاریا طبقه کارگر براى سرنگونى سرمایه دارى است . اما در این نگرش توجه ندارند که میان منافع مرد سالارى و سرمایه دارى ، هیچ وجه مشترک ضرورى و اجتناب ناپذیر وجود ندارد.
نظریه فمینیستى رادیکال یا انقلابى  
اعتقاد اصلى فمینیست هاى رادیکال این است که نابرابریهاى جنسیتى ، حاصل نظام مستقل مرد سالارى و شکل اصلى نابرابرى اجتماعى اند. آنان مى گویند تقسیم جنسى کار که تحریک کننده و تقویت کننده نظام سلطه مردانه بوده ، همواره وجود داشته است . مرد سالارى ، نظامى جهانى است که در آن مردان بر زنان مسلط اند. فمینیسم رادیکال ، اساسا جنبشى انقلابى براى رهایى زنان است . طرفداران آن مى گویند که هیچ حوزه اى از جامعه ، از تبیین مردانه برکنار نیست و در نتیجه ، باید در هر جنبه اى از زندگى زنان ، که هم اکنون طبیعى تلقى مى شود، تردید کرد و براى انجام امور، شیوه هاى جدیدى یافت . سه مساله اصلى این نظریه عبارت اند از: اول : رابطه میان سیاست هاى فمینیستى و رفتار جنسى فردى ؛ این پرسش اساسى مطرح است که آیا زنان مى توانند به زندگى با مردان ادامه دهند، یا جدایى ضرورى است ؟ دوم : آیا تفاوت هاى جنسى ، به طور زیستى پدید مى آیند، یا به طور اجتماعى ؟؛ سوم : کدام راهبرد اساسى را باید اتخاذ کرد: کناره گیرى یا دگرگونى ؟
از اولین مفسران این نگرش ، فایرستون در کتاب دیالکتیک جنس 1974 است که معتقد است ، فرو دستى زنان ، نه تنها در زمینه هاى آشکارى مثل قانون و اشتغال ، بلکه در روابط شخصى نیز وجود دارد. تفاوت دو جنس ، کل زندگى را سازمان مى دهد. زنان نه تنها از مردان متمایزند، بلکه زیر دست آنان اند. مرد، دشمن اصلى است . وظیفه نظرى باید فهمیدن نظام جنس - جنسیت (379) و وظیفه سیاسى باید پایان دادن به آن باشد. فایرستون معتقد است که تفاوت میان مردان و زنان ، مبنایى زیستى دارد. زنان به دلیل فیزیولوژى تناسلى شان و به این دلیل که ناگزیرند از نوزاد انسان مراقب کنند، از لحاظ جسمى ، ضعیف تر از مردان اند. به نظر او این امر، روابط اجتماعى را ایجاب کرد که باعث شد زنان براى تامین امنیت جسمانى به وابستگى به مردان تن دهند. نهادهاى اجتماعى ، به ویژه آداب جنسى و پرورش کودک که سلطه مردانه را تقویت مى کنند، بر این ضرورت زیستى اضافه شده اند. با این همه ، به نظر او چون پیشرفت هاى تکنولوژى باردارى ، از بین بردن مبناى زیستى فرودستى زنان را میسر ساخته اند، سلطه مردانه دیگر ضرورتى ندارد.
بیش تر فمینیست هاى رادیکال جدید، این نظر که فرودستى زنان به فرودستى زیستى زنان مربوط است ، را قبول ندارند. (380) آنان این عقیده را که قربانى زن مقصر است ، رد مى کنند. آنان مى گویند تقصیر از زیست شناسى مردانه است . مردان به طور طبیعى خشن اند و از خشونت شان براى تسلط یافتن بر زنان براى مثال در مورد تجاوز استفاده مى کنند.
کریستین دلفى و مونیک وینیگ دو تن از فمینیست هاى معروف فرانسوى ، معتقدند که زایید، فرآیندى زیستى که طبیعت مقرر کرده باشد، نیست ، بلکه ساختار اجتماعى - تاریخى تولید اجارى forced productio است . آنان مى گویند که این زایمان است که برنامه ریزى مى شود و این زنان اند که براى زاییدن ، به تبعیت از برنامه ریزى اجتماعى (اجتماعى شدن ) وادار مى شوند. جامعه حول این عقیده ساخته مى شود که هر دو جنس مخالف ضد هم ، مرد و زن وجود دارند. آنان معتقدند که نظریه هاى زیست شناختى در مورد تفاوتهاى جنسى ، مفاهیم اجتماعى اند که در خدمت منافع گروه از لحاظ اجتماعى مسلطاند. زنان به خودى خود طبقه یى هستند، زیرا مقوله یى سیاسى و اقتصادى است . آنچه ضرورت دارد، از بین بردن خود تمایز جنسى است . هدف مبارزه ما، سرکوب مردان به عنوان طبقه ، نه از طریق نسل کشى ، بلکه از راه مبارزه سیاسى است . هرگاه طبقه مردان از بین برود، طبقه زنان نیز از بین خواهد رفت ، زیرا بدون ارباب ، هیچ برده اى وجود ندارد.
مساءله اصلى توجه فمینیستهاى رادیکال ، آشکار کردن این موضوع است که چگونه قدرت مردانه در تمام حوزه هاى زندگى و روابط شخصى ، مانند پرورش کودک ، خانه دارى و ازدواج و در تمام انواع اعمال جنسى ، از جمله تجاوز، فحشا مزاحمت جنسى و نزدیکى جنسى ، اعمال و تقویت مى شود در این نگرش ، فرودستى زنان ، مساله اى جهانى و اساسى است ، چون صرف نظر از زمان و مکان ، تغییر چشم گیرى نکرده است . و به نظر این ها مردان ، فرهنگ زنان ، دانش زنان و توان ذهنى زنان را تماما انکار مى کنند، لذا مى خواهند شیوه تولید دانش را چنان دگرگون سازند که درک ذهنى زنان از زنان را تماما انکار مى کنند، لذا مى خواهند شیوه تولید دانش را چنان دگرگون سازند که درک ذهنى زنان از نو ارزیابى شود.
4) فمینیسم سوسیالیستى
این دیدگاه که اغلب به آن نسبت دوگانه گرایى مى دهند، مى کوشد تحلیلى ارایه دهد که در نظام را باز شناسند: نظام اقتصادى و نظام جنس - جنسیت این دیدگاه ، مرد سالارى را نظامى فرا تاریخى مى داند، یعنى مردان در تمام جوامع بر زنان اعمال قدرت مى کنند، با وجود این ، فمینیستهاى سوسیالیست معتقدند که یک نظریه بسنده فمینیستى را بپذیرد که مرد سالارى در جوامع سرمایه دارى ، شکل خاص مى یابد. در این نگرش ، جنس ، طبقه ، نژاد، سن و ملیت ، همگى ستمدیدگى زنان را پدید مى آورند، ولى در مورد بنیادى تر بودن هر یک از این ستم ها نسبت به دیگرى ، نظرى نمى دهند. کنار گذاشتن زنان از حوزه عمومى ، به نفع مردان و سرمایه داران ، هر دو است ، گو این که کار خانگى بدون دستمزد زنان نیز، به نفع هم مردان وهم سرمایه داران است .
در راه حل نیز به اعتقاد آنان ، خود به خود به رهایى زنان نمى انجامد. و سواى آن ، زنان براى آزاد کردن خود از قید سلطه مردان ، باید پیکار کنند.
جمع بندى و نتیجه گیرى 
نکات چندى به عنوان نتیجه بحث اقسام نگرش هاى فمینیستى تاکیدند:
اول : راه حل علت فرودستى و شیوه اصلاحى در فمینیسم لیبرال ، افشاى اشکال بى واسطه تبعیض هایى علیه زنان و نیز پیکار براى اصلاحات قانونى و دیگر اصلاحات و نیز بحث و گفتگوى منطقى است .
و از نظر رادیکال ها، راه حل زنان ، دست کارى در طبیعت خویش و کسب استقلال و خود مختارى و تغییر لغت نامه انگلیسى و پیشنهاد زوج آزاد است ، که در آن نوعى هم زیستى مشترک میان زن و مرد وجود دارد که بر مبناى آن ، هیچ مسئولیت حقوقى بر عهده طرفین نمى آید. (381)
از نگاه فمینیسم مارکسیست ، راه حل ، انقلاب فرهنگى است که به تغییر شکل در اقتصاد بى انجامد و مبارزه زنان براى رهایى ، جزء لاینفک پیکار طبقه کارگر است و البته مساءله زنان تا سرنگونى سرمایه دارى ، کنار گذارده مى شود. از نگاه سوسیال فمینیست ها، راه حل ، محو سلطه مذکر است که مستلزم تغییر شکل در اساس اقتصاد و جامعه است .
دوم : طبق دیدگاه مارکسیست ها و سوسیالیست ها، مرد سالارى در طول تاریخ ، در حال تغییر است ، اما در دیدگاه رادیکال ، این مساءله ایستا است .در گروه اول ، تفاوت میان مردان و زنان را به وضعیت زیستى نمى دهند، بلکه عمدتا به عامل اجتماعى مربوط مى دانند (تاءکید بر نابرابریهاى طبقاتى ، نژادى و جنسى با هم و نه جدا از هم ).
در عین حال ، در حالى که مارکسیست ها بر بعد اقتصادى برابرى و نابرابرى تاءکید دارند، سوسیالیست ها به تمایز طبیعت زنان و مردان توجه داشته و اعتقاد به برترى معنوى زنان در بسیارى از نوشته هاى سوسیالیستى دیده مى شود. از مشاهیر سوسیالیست ها فمینیسم ، ویلیام تامسن ، رابرن اون و سن سیمون هستند.
سوم : جداى از چهار نگرش یاد شده ، فمینیست هاى جدید (382) (متاءثر از پست ها مدرن ها) تاءکید بر اصل تفاوت انسان ها داشته و بر حفظ ویژگى هاى زنانگى تاءکید مى ورزند. از نظر اینان ، زن نیازمند همسر و فرزندان است . علت زیر سلطه رفتن زنانه ، وجود رفتارهایى است که او بدو تولد، میان دختر و پسر تفاوت ایجاد مى شود، و راه حل ، مردان و زنانى با تعاریف جدید و نیز تشابه حقوق زن و مرد در خانواده و محیط اجتماعى است و استراتژى این فمینیست ها (موج سوم )، تفاوت زن و مرد است ، نه ادغام شوند و نه انکار، بلکه بر تساوى هر دو تاءکید مى گردد.
چهارم : حداقل چهار استراتژى متفاوت از سوى فمینیست ها براى رهایى از وضعیت فعلى ، پیشنهاد شده است :1) بعضى از آن ها استراتژى مذکر محورانه اى اتخاذ کرده و زنان را تشویق مى کنند که صفاتى را برگزینند که به طور سنتى به مردان نسبت داده مى شود؛ 2) کسانى دیگر راه حل مذکر مونث داده ، یعنى صفاتى که به زنان و مردان نسبت داده مى شود، در هویت انسانى عام و فارغ از سلسله مراتبى در آمیخته شود؛ 3) برخى دیگر کوشیده اند که با اتخاذ استراتژى مؤ نث محورانه اى که به خصوصیات سنتى منتسب به زنان ، ارزش مثبت بدهد، این قطب بندى ها را عوض کنند؛ 4) نهایتا عده دیگرى از فمینیستها اصرار ورزیده اند که زنان و مردان گرچه متفاوت اند، با هم مساوى اند و چنین تفاوت هایى را باید حسن تلقى کرد، نه در پى انکار آن ها برآمد و نه کوشید در هم ادغام شان کرد. (383)
از جمله عوامل مؤ ثر بر استراژى هاى فوق ، به این نکته باز مى گردد که ریشه مشکل به جنس (sex)و یا جنسیت (Gender)باز مى گردد و چون بعضى (فمینیست هاى رادیکال ) بر اولى تاءکید دارند، در راه حل نیز، به مشکلاتى ناشى از جنس توجه کرده اند، (384)
پنجم : فمینیست ها بر مساءله آموزش نیز حساسیت ویژه دارند. از نظر آن ها ممکن است پیام آشکار برنامه آموزشى آن باشد که دختران باید به همان روش پسران عمل کنند. اما پیام نهفته در برنامه آموزشى (آموزش پنهان )، آن را تحریف و مخدوش مى کند. دختران دل سرد مى شوند، علت این امر، آموزش پنهان است که در مورد دختران عواملى از این قبیل را در برمى گیرد: سازماندهى مدرسه ، انتظارات آموزگاران ، محتواى کتابها درسى ، توازن جنسیتى در سلسله مراتب آموزش و روش تحقق کنش هاى متقابل در کلاس درس . (385) فمینیست ها تحقیق مردانه را نیز رد مى کنند. زیرا اولا: جامعه شناسان با دید مردانه ، به نام علم ، به بقاى ایدئولوژى یارى رسانده اند که از تداوم فرودستى زنان حمایت مى کند؛ ثانیا: زنان و مسایل مربوط به زنان ، به عنوان جنبه اى اصلى از طرح تحقیق ، مورد نظر نبوده اند.این گرایش وجود داشته است که مرد را به عنوان معیار معرفى کنند؛ ثالثا: با کسانى که مورد تحقیق قرار گرفته اند، مانند اشیایى رفتار شده است که بر روى شان کار انجام مى گیرد و محققان به جاى برآوردن نیازهاى و آرزوهاى افراد مورد مطالعه ، از آنان براى خدمت به اهداف خویش استفاده کرده اند و وقتى که نیازهاى شان برآورده مى شود، با آزمودنى ها قطع ارتباط مى کنند. (386)
از نظرها فمینیستها، روش هاى تحقیق فقط ابزار کار نیستند. آنچه به تحقیق معنا مى دهد، نظریه زیربنایى و شناخت شناسى به کار برده شده است مثلا نظریه هاى که نقش زن را طبیعى (به لحاظ زیستى ، مادرى ، همسرى و...) ممکن است به این پرسشها را محدود مى کنند. و از نظر آن ها این روش ها، در واقع بینشى مردانه از جهان را در قالب علم نشان مى دهد. از این رو در بعضى دیدگاههاى فمینیستى (بازسازى مفاهیم )، به ضرورت انقلاب (نه اصلاح ) در نظریه ها معتقدند، چون نظریه ها موجود، بیش تر از آن جنس گرایى اند که صرفا با وصله پینه کردن اصلاح شوند و همچنین تحقیقات فمینیستى ، فرض ها و تعمیم هاى حاصل از تحقیق مردانه را واقعا زیر سؤ ال مى برند. (387)
ششم : نگاه فمینیست ها على القاعده یک نگاه انتقادى به نگاه دینى است (غیر از نگرش مارکسیستى که ضد دینى است ) و اگر به الهیات نیز توجه کنند، از منظر خاص خود است . مثلا ایرانگردى ، از متفکران موج دوم فمینیستى ، خداى مسیحیت را نمونه امر تخیلى مردانه دانسته و به نظر او، خداى زن ، خدایى است که بتواند به چندگانگى ، تفاوت ، گردیدن ، سیاست ، موزونى و شکوه بدن ، شکل دهد. او مى پذیرد که خداى زن هنوز نیامده است . هنوز نیامدن خداى زن ، به معناى وجود خداى گردیدن است ، خداى و مرزهاى گذار، جستجوى خدایى مشخصا زنانه ، جستجوى موضعى است که موضعیت مردسالارى نباشد. (388)
هفتم : و نهایتا، اگر نظریه هاى امکان پذیر را معین مى کنند، به این معنى فمینیسم ، نظریه یا جهان بینى است . هر چند فمینیسم ، نظریه یگانه اى نیست و چنانچه گذشت ، فمینیست ها در مورد شیوه هایى که مى توان فرودستى زنان را با آن ها توضیح داد، در این مورد که چگونه زنان مى توانند رهایى یابند، هم عقیده نیستند.
د. فمینیسم اسلامى (389)  
فمینیسم اسلامى پدیده اى نو در کشورهاى اسلامى ، به ویژه ایران است ، عمر آن در کشور ما به کم تر از دو دهه مى رسد. برخى فمینیسم اسلامى را روش ها و رفتارهایى در زمینه اجراى مساوات و عدالت در خارج از کشور، مى توان از نیره توحیدى ، افسانه نجم آبادى ، پروین پایدار ناهید یگانه و هاله افشار یاد کرد.
عده یى نیز در داخل کشور، در پاسخ به این سؤ ال اساسى که تضاد میان باورهاى دینى و آموزه هاى جهان غرب در مساءله زن را چگونه مى توان پاسخ داد؟، به فمینیسم اسلامى کشانده شدند. بنابراین فمینیسم اسلامى ، محصول مشترک برخى روشنفکران دینى داخل کشور و نیز مخالفان نظام اسلامى در خارج از کشور است .
فمینیسم اسلامى در داخل خارج ، غالبا مباحث خود را بر نسبیت فرهنگى استوار مى کنند. بدین معنا که هر جامعه اى براى مسایل خود، پاسخ بومى دارد، که باید در قالب فضاى فرهنگى خود، مورد قضاوت قرار گیرد. آن ها هم چون بسیارى از گروه هاى زن گرا، مرد سالارى را مساءله اساسى زنان در خانواده و اجتماع مى دانند و به سمت آرمان هاى تساوى طلبانه پیش مى روند و تفاوتهاى زن و مرد مسلمان در احکام و قوانین را مورد انتقاد قرار مى دهند. تلاش آن ها بر ارایه بر داشت هاى جدید از آیات قرآن (390) و قرائتى از دین است که به الگوهاى شناخته شده جهانى نزدیک باشد.
در مساءله خانواده ، اینان ضمن انتقاد به نگرش سنتى به خانواده ، در مقابل برخى فمینیست هاى غربى ، به اهمیت جایگاه و نقش زن در خانه اشاره مى کنند و در عین حال ، خواهان برابرى نقش ها، مشارکت مرد در فعالیت هاى خانگى و نفى مدیریت مرد در خانواده اند. آنان از فمینیستهاى غربى انتقاد کرده اند که مصالح جامعه ، و خانواده را در پاى اعتقاد به فردگرایى افراطى ، قربانى مى کنند. بر همین اساس ، هم جنس گرایى به نظر آن ها، گرایشى انحرافى به حساب مى آید. از جمله افرادى که مى توان دیدگاههاى او را در قالب فمینیسم اسلامى در داخل کشور مطرح کرد، آقاى محسن سعید زاده است . مثلا در مقاله اى تحت عنوان : اگر شما به جاى من بودید، مى نویسد:
درست بر خلاف همه روشنفکران ایرانى ، طالبان ، یعنى حاکمان روحانى بخشى از سرزمین همسایه ، افغانستان را تاءیید مى کنم . محکوم کردن طالبان افغانى ، حاصل یک بى توجهى و گاه جهل به مبانى موجود، در مجموعه دین شناخته شده فعلى است طالبان زاییده متونى اند که اکنون در دست ماست ... داستان دوچرخه سوارى و ممانعت برخى که از مرکب سوارى زنان سخن گفته است . استناد همان روایاتى بود که از مرکب سوارى زنان سخن گفته است . مجموعه احادیث موجود در حوزه هاى علمیه ایران ، حاوى همان مبانى فکرى و دیدگاههایى است که طالبان به اجر در آورده اند. خشونت و زهر این مجموعه درباره زنان ، ملموس تر از هر موضوع دیگرى است . (391)
و سپس 26 حدیث علیه زنان را به صورت کامل بیان کرده است (از جمله زنان موجوداتى هم ردیف اسب . خانه اند، یا باید آن ها را کتک زد، اگر زیر مشت و لگد شوهر بمیرند، شوهر قصاص نمى شود و...)
اگر فمینیست هاى غربى زبان حاکم بر گفتار و نوشتار را مردانه دانسته و از آن ستم به زن را نتیجه گیرى مى کنند، افسانه نجم آبادى از فمینیست هاى اسلامى در مقاله اى تحت عنوان : دگرگونى زن و مرد در زبان مشروطیت از همین زاویه به تضییع حقوق زن نگریسته و از یک اعلامیه آن عصر جملات زیر را جمع آورى مى کند:
برخیزند مثل مردان ، پیش از آن که مثل زنان بمیرند، اى پیامبران پدرهاى غیور، دیگر جان هاى خودتان را براى کدام رخت خواب زنانه گذاشته اید؟ و...
و نتیجه مى گیرد که نه تنها آن جا که نویسنده ، پسران و پدران را مخاطب مستقیم قرار مى دهد، که در تمامى متن ما و شما متن ، مردان اند و متصرف زن ها و... (392)
البته فمینیست هاى اسلامى ، هم از سوى منابعى که مطالب فوق را ارایه کرده اند، جاى نقد دارد و هم اصل اندیشه . منابع یاد شده ، فمینیسم اسلامى را با نگاه کاملا منفى و با پیش ‍ داورى ارزشى معرفى کرده اند (که البته در متن ، تا حد امکان ، جوهره نظریه این گروه بدون پیش داورى آمده است )، و هم شاخصه هاى را براى تفکرات آن ها بر شمرده اند که به جاى بحث دارد. (393) در اصل اندیشه هم ، آیا مفهوم فمینیسم اسلامى صواب است یا خیر؟ (394) آیا هر کس از حقوق زن از نگاه دینى دفاع کرد، فمینیسم اسلامى است ؟ و... ولى چون در این نوشتار، هدف معرفى دیدگاه بود، فى الحال از نقد و بررسى خوددارى شده است .
امام على علیه السلام و زنان 
الف . مقدمه  
از مفروضات هر مسلمان این است که اسلام ، کامل ترین ادیان و مکاتب است و شیعیان این مفروض را نیز دارند که قول ، فعل و تقریر على علیه السلام از اسلام ، در بین مذاهب موجود، بهترین نگرش اسلامى است . با این مبنا، شیعه على القاعده باید بر اساس سنت و سیره علوى ، بهترین پاسخ ‌ها را براى پرسش ها عصر داشته باشد. اما در یک نگاه اجمالى به نهج البلاغه به نظر مى رسد که نگاه حضرت امیر علیه السلام به زنان ، نه تنها مثبت نیست ، نه تنها از حقوق آن ها کم تر سخن به میان آمده ، بلکه در موارد کثیرى ، بلکه غالبا زنان تحقیر شده و مورد مذمت در کلمات امام قرار گرفته اند.
آیا با نصوص موجود در نهج البلاغه ، کامل ترین پاسخ ‌ها را به پرسش هاى عصر در مساءله زنان مى توان داد؟ آیا همه کلمات و مواضع على علیه السلام آن چیزى است که در نهج البلاغه آمده است ؟.آیا سیره علوى با اقوال منقول در نهج البلاغه مى سازد؟، آیا در نصوص دیگر دینى و از همه مهم تر قرآن مجید، نیز نگاه بدبینانه به زن منعکس شده است ؟، و...
براى تحلیل دقیق کلمات على درباره زن ، اظهار نظرهاى آن حضرت در موضوع مورد بحث ، با متغیرهاى دیگرى مورد مقایسه قرار خواهند گرفت و سپس به داورى نهایى خواهیم نشست . این متغیرها عبارت اند از: 1) قرآن و وزن ؛ 2) امام خمینى و وزن ؛ 3) انقلاب اسلامى ، دفاع مقدس و وزن ؛ 4) پرسش هاى عصر جدید وزن ؛ 5) سیره علوى و زن .
ب ) نگاه على علیه السلام به زن در نهج البلاغه  
حضرت امیر پس از پایان جنگ جمل فرمودند:
معاشر الناس ، ان النساء تولقص الایمان ، نواقص الخطوط، نواقص العقول . فاما نقصان ایمانهن ، فقهودهن عن الصلوة والصیام فى ایام حیضهن ، و اما نقصان حظوظهن ، فشهادة اءمراءتین کشهادة الرجل الواحد و اما نقصان حظوظهن ، فمواریثهن على الانصاف من مواریث الرجال . فاتقوا شرار النساء و کونوا من خیارهن على حذر، و لا تطیعوهن فى المعروف حتى یطمعن فى المنکر . (395)
اى مردم ، همانا زنان ، هم از نظر ایمان ، هم از جهت بهره و هم از موهبت عقل ، ناقص اند. اما گواه بر کمبود ایمان شان ، همان برکنار بودن از نماز و روزه در ایام عادات است . و اما نقص سهم مردان است و اما گواه بر نقصان عقل شان است که شهادت دو نفر آنان ، معادل شهادت یک مرد است . پس از زنان بد بپرهیزید و مراقبت نیکان آن ها باشید. اعمال نیک به عنوان اطاعت و تسلیم بى قید و شرط (در برابر) آنان انجام ندهید، تا در اعمال بد انتظار اطاعت از شما نداشته باشند.
در خطبئه 153 زنان در کنار حیوانات این گونه توصیف شده اند:
ان البهایم همها بطونهم وان السباع همها العدوان على غیرها و ان النساء همهن زیته الحیاة الدنیاوالفساد فیها....
از سفارش هاى آن حضرت به لشگرش ، پیش از روبه رو شدن با دشمن در صفین این بوده که ،
لایهیحوا النساء باذى و ان شتمن اعراضکم و سببن امراءکم ، فانهم ضیعات القوى والانفس والعقول ، ان کنا لنومر بالکف عنهن و انهن لمشرکات و ان کان الرجل لیتناول المراءة فى الجاهلیة بالفهر او الهراوة فیعیر بها و عقبة من بعده . (396)
بااذیت وآزار، زنان را به هیجان نیاورند، گرچه آن ها به شما دشنام دهند و متعرض آبروى شما گردند و به سران تان بدگویى کنند، زیرا نیروى تحمل آن ها کم تر است و به همین دلیل زودتر تحت تاءثیر واقع مى شوند و به هیجان مى آیند. (در زمان پیامبر) به ما دستور داده شده بود که دست از آزار آن ها برداریم ، با این که مشرک بودند، و حتى در زمان جاهلیت اگر مردى دست به روى زنى بلند مى کرد و سنگ کوچک یا چوبى به او مى زد، همین باعث ننگ فرزندان او مى شد. (397)
از وصایاى على علیه السلام به امام حسن علیه السلام از جنگ صفین این بود که :
و ایاک و مشاورة النساء فان راءیهن الى افن و عزمهن الى و هن و اکفف و علیهن من ابصارهم هن بحجاجک ایاهن ، فان شدة الحجاب ابقى علیهن وان استعطت الا یعرفن غیرک فافعل ، و لا تملک المراءة من امرها ماجاوز نفسها، فان المراءة ریحانه ولیست بقهرمانه ، ولا تعد بکرامتها نفسها و لاتطمعها فى ان تشفع لغیرها... (398)
از مشاوره با زنان بپرهیز که نظریه آنها ناقص و تصمیم شان ناپایدار است و از طریق حجاب مشاهد، زنان را بپوشان ، زیرا حجاب و پوشش ، آن ها بدتر از این نیست که افراد غیر مطمئن را در بین آن ها راه دهى . اگر بتوانى که غیر از تو دیگرى را نشناسد، این کار را بکن . به زن بیش از حد خود تحمیل مکن ، زیرا زن هم چون شاخه گل است ، نه قهرمان خشن ، و احترام اش را به حدى نگهدار که به او به فکر نیندازد که براى دیگرى شفاعت کند...
درباره غیرت مى خوانیم :
غیرة المراة کفر، و غیرة الرجل ایمان . (399)
غیرت زن ، کفر است و غیرت مرد، ایمان .
و نیز در وصف زن آمده که :
المراءة عقرب حلوة اللسبه (400)
و در وظایف زن آمده :
جهاد المراءة حسن التبعل . (401)
جهاد زن ، خوب شوهردارى کردن است .
در خصایص زنان آمده :
خیار خصال النساء، شرار خصال الرجال : الزهو و الجبن و البخل ، فاذا کانت المراءة مزهوة لم تکن من نفسها و اذا کانت بخیلة حفظت مالها و مال بعلها و اذا کانت حبابه فرقت من کل شى یعرض لها (402)
خلصت ها نیک زنان ، خصلت هاى بد مردان است : تکبر، ترس و بخل . هرگاه زنى متکبر باشد، بیگانه را با خود راه نمى دهد و اگر بخیل باشد، مال خود و همسرش را حفظ مى کند و زنى که ترسو باشد، از هر چیزى که به آبروى او لطمه بزند، مى ترسد و فاصله مى گیرد.
و نیز در یکى از سخنان اش ، هنگامى که سپاهى را براى فرستادن به جنگ مشایعت مى کرد، فرمود:
اعذبوا عنن النساء مااستطعتم (403)
تا آن جا که مى توانید از زنان دورى جویید.
در جاى دیگر، از ویژگى هاى زمامه بد را آن بر مى شمارند که سلطنت و حکومت ، متکى به مشورت با زنا است :
یاتى على الناس زمان ... فعند ذلک یکون السطان بمشورة النساء. (404)
در کلمه قصار 238، از شر بودن جنس زن ، بدین نحو سخن رفته است :
المراءة شرکلها و شر ما فیها انه لابد منها .
زن همه اش شر است و بدتر از آن ، این که وجود او لازم است .
در این جا نصوص وارده درباره زنان در نهج البلاغه خاتمه مى یابد.
ج : بررسى متغیرها  
حاصل آن نگاه به زن در نهج البلاغه ، عمدتا منفى و مذموم است . در ادامه پژوهش ، مطالب مطروحه از نهج البلاغه ، براساس متغیرهاى دیگرى ، مورد مقایسه و داورى قرار مى گیرند. ابتدا بعضى نهج البلاغه ، با نگاه قرآن به زن ، مورد مقایسه و ارزیابى واقع مى شود.
1) قرآن و زن  
به صورت مختصر، در قرآن در داستان حضرت آدم ، زن (حوا) در کنار او، مسئول فراز و نشیب هاى زندگى اوست و اگر خطا کردند، هر دو کردند، اگر مورد سرزنش قرار گرفتند. هر دو اگر هبوط کردند، نیز هر دو و... (آیات به بعد سوره بقره ). و نیز در سوره حجرات / 13، بدون امتیاز جنسى نمت ما آدمیان را مخلوق یک زن و مرد دانسته و ملاک برترى را به تقوا ارجاع مى دهد:
یا ایها الناس انا خلقناکم من ذکر و انثى و جعلناکم شعوبا و قبائل لتعارفوا ان اکرمکم عند الله اتقیکم ان الله علیم خبیر .
اى مردم (همانا ما شما را از زن و مردى آفریدیم و شما را شعبه شعبه و قبیله قبیله گردانیدیم تا یکدیگر را بشناسید. همانا خدا دانا و آگاه است . در قرآن از این کلام جبرئیل را مى شنیدند (مثل داستان بشارت به ابراهیم و آگاهى ساره از آن ) و یا تعبیر وحى بر مادر موسى علیه السلام آمده است :
واوحینا الى ام موسى . (قصص / 7)
مابه مادر موسى وحى کردیم .
اگر دئر نهج البلاغه سخن از بیرون نیامدن زن ها از خانه است و استثنایى بر این قاعده نیز ذکر نشده ، در قرآن مجید، سخن از بیعت و به تعبیر امروزى مشارکت اجتماعى و سیاسى زنان است :
یا ایهاالذین اذا جائک المومنات یبایعنک على ان لا یشرکن بالله شیئاو... فیبایعهن . (ممتحنه /12)
اى پیامبر، هنگامى که زنان نزد تو آیند و با تو بیعت کنند که چیزى را شریک خدا قرار ندهد و... با آنان بیعت کن .
و اگر در نهج البلاغه نه تنها از زنان بد، بلکه حتى از نیکان آن ها نیز باید بر حذر بود (کونوا خیار هن على حذر: خطبه 80)، اما در قرآن ، زن خوب ، الگوى مردان و زنان است :
و ضرب الله مثلا للذین آمنوا امرئة فرعون اذ قالت رب ابن لى عندک بیتا فى الجنة و نجنى من فرعون و عمله ونجنى من القوم الظالمین . (تحریم / 11)
و خدا براى مؤ منان ، زن فرعون (آسیه ) را مثل آورد، هنگامى که عرض کرد: بارالها، تو خانه یى براى من در بهشت بنا کن و مرا از شر فرعون کافر و کردارش و از قوم ستمکار نجات بخش .
و اگر در نهج البلاغه از زن به شر مطلق یاد شده (المراءة شر کلها: کلمه قصار 238) (405)، اما در قرآن ، تنها یک بار از خیرکثیر سخن به میان آمده که طبق برداشت مفسرین شیعه ، آن نیز در وصف زن (حضرت فاطمه ) مى باشد:
انا اعطیناک الکوثر. (کوثر/1)
از آن جا که صفات مذموم زن در نهج البلاغه ، با نصوص یاد شده قرآنى قابل جمع نیست و از سویى ، طبق مبناى دینى و شیعى ، در اصل و فرع بودن قرآن و کلام معصومین ، قرآن مجید اصل است و کلام معصومین با آن سنجیده مى شوند و بر صحت و سقم آن ها داورى مى شود،بلاشک در بین نصوص یاد شده قرآنى و نهج البلاغه ، ملاک ، نصوص قرآنى و کلام خدا است و مطالب نهج البلاغه باید به نحوى در راستاى کلام خدا تقسیر و تاءویل شوند و اگر به هیچ وجه قابل تاءویل در جهت محتواى قرآنى نباشند، کنار گذارده مى شوند
2) امام خمینى و زن  
امت اسلامى ایران ، مرجع ، رهبر و مفسر دینى اش امام خمینى (ره ) بود و آن حضرت نیز بر اصول و فروع دین ، حذف و اضافه نداشت ، بلکه قرائتى از همان اصول و فروع دین ، حذف و اضافه اى نداشت ، بلکه قرائتى از همان اصول و فروع داشت که به تعبیر خودشان ، اسلام ناب محمدى ص است . حال ببینیم در اسلام ناب امام خمینى و در سیره آن قائد راحل ، زن چه جایگاهى و شاءنى دارد.
از نگاه امام خمینى :
زن مساوى مرد است ، زن مانند مرد آزاد است که سرنوشت و فعالیت هاى خود را انتخاب مى کند اما رژیم شاه است که با غرق کردن آن در امور خلاف اخلاق ، مى کوشد تا مانع آن شود که زنان آزاد باشند. (406)
اگر در نهج البلاغه سخن از بیرون نیامدن زن از خانه بود، در کلام امام خمینى :
زن ها در صدر اسلام در میدان ها مى رفتند. در جنگ هاى اسلامى زن ها مى رفتند در میدان ها براى پرستارى زخمى ها، زن ها در محفظه بمانند؟ چه کسى چنین به شما گفته است که باید این طور باشد؟ آن ها آزادند مثل مردها. اسلام مى خواهد که زن و مرد رشد داشته باشند... آن قدر که اسلام به زن ها خدمت کرده است ، خدا مى داند به مرد خدمت نکرده است . (407) اسلام بر تساوى زن و مرد تاکید کرده و به هر دوى آن ها حق تعیین سرنوشت خویش را داده است ، یعنى این که باید از همه آزادى ها بهره مند باشند. (408)
و نیز از نظر امام خمینى ، شان زن تا بدان جا است که مى فرماید:
شما رهبر نهضت هستید، بانوان رهبر ما هستند و ما پیرو آنهاییم . من شما را به رهبرى قبول دارم و خدمت گذار شما هستم . (409)
و در سیره و عمل امام خمینى ره نیز، زن جایگاه رفیعى دارد. در کنار حاملین پیام اسلام به رهبر ابر قدرت شرق ، گورباچف یک زن در کنار یک مرد اعزام شده و در سطح خانواده نیز به نقل از دخترشان صدیقه مصطفوى :
در تمام مسایل شخصى و خانوادگى ، نظر خانم محترم بود و امام هیچ گونه دخالتى در امور داخلى منزل نداشتند. (410)
و فراتر این که جنس زن براى امام جذابیت ویژه نیز داشت ، چنانچه خانم زهرا اشراقى خاطره اى بدین مضمون نقل مى کند که امام به بعضى خانم هاى فامیل که مى خواستند وضع حمل کنند، مى فرمود:
دعا کنید که بچه شما دختر باشد، براى این که دختر به مراتب از پسر بهتر است . کسى که دختر ندارد، یعنى اولاد ندارد. (411)
با توجه به دیدگاه فوق ، بر حذر بودن از زنان و شر بودن جنس زن کجا و مطلوب بودن و بهتر بودن این جنس از جنس مذکر کجا! از خانه بیرون نیامدن کجا و مشارکت فعال سیاسى - اجتماعى کجا! و...
حاصل آن که ، بر اساس متغیر دیدگاه امام خمینى نیز مطالب منعکس شده در نهج البلاغه ، با آن سازگار نیست و از این دو پیام ، آنچه براى نسل حاضر و جدید، جذاب تر و پاسخگو تر است ، البته دیدگاه امام خمینى ره مى باشد.

  نظرات ()
مطالب اخیر پورتال جامع / پرتال جامع به کانال کلینیک حقوقی ایران در «تلگرام» بپیوندید اخبار حقوقی شهریور 94 اخبار حقوقی شهریور ماه فعالیت تعاونی ها در پهنه قوانین موضوعه کشور مشاوره هوشمند حقوقی تشکیل پرونده شخصیت برای مجرمان مرجع صالح رسیدگی به جرایم موادمخدر اطفال بهترین و جدیدترین مطالب حقوقی اشکالات موجود در توسعه فرهنگ بیمه پذیری در حوزه ورزش
کلمات کلیدی وبلاگ مقالات حقوق (۱٥٦) مطالب مفید حقوقی (٩٤) سازمانهاو پیمانهای بین المللی (۸٦) حقوق بین الملل (٥٤) مقالات حقوق تجارت (٤٠) کلینیک حقوقی ایران (۳٩) موسسه حقوقی تاراز (۳٠) حقوق مالکیت معنوی (٢٩) اخبار حقوقی (٢٧) جمال الدین تراز،جمال تراز (٢٤) دکترین مسئولیت به حمایت (٢۳) مقالات حقوق خصوصی (٢۳) فاوا نیوز فناوری اطلاعات و ارتباطات (٢۳) مقالات ایین دادرسی کیفری (٢۳) حقوق فناوری اطلاعات و ارتباطات (٢٢) کلینیک حقوقی (٢٢) حقوق شهروندی (٢۱) حقوق خانواده (٢٠) حقوق زنان (۱٩) مقالات حقوق جزا (۱۸) کارشناسی ارشد (۱٧) مقالات ایین دادرسی مدنی (۱٦) حقوق بشر (۱٤) دنیای حقوق (۱۳) نمونه فرم (۱٢) حقوق جزا (۱۱) مهریه (٩) قانون (٩) حقوق مدنی (٩) معاضدت حقوقی (٩) تعهدات تضمینی (٩) کلینکلینیک حقوقی ایران (۸) دانستنی های حقوق (۸) ازمون های حقوقی (۸) اعسار (۸) قانون اساسی (۸) منابع (۸) جزا و جرم شناسی (٧) مقالات حقوق مدنی (٦) اخبار کارشناسی ارشد (٦) مقالات حقوق اساسی (٦) حقوق خصوصی (٦) حقوق تجارت بین الملل (٦) آیین دادرسی کیفری (٥) مشاوره حقوقی (٥) مقالات (٥) وکالت (٥) مقالات حقوق بین الملل خصوصی (٥) اخلاق و حقوق پزشکی (٥) محکومیت مالی (٥) مداخله بشر دوستانه (٥) مقالات حقوق اداری (٥) معرفی شرکت تجاری (٤) حقوق بین الملل هوافضا (٤) موسسه تاراز (٤) اطلاع رسانی آزمونهای حقوقی (٤) حمل کالا (٤) مباحث حقوقی (٤) ضمان معاوضی (٤) مقالات حقوقی (٤) اخبار و رویداد های حقوقی (٤) پایان نامه (٤) دیوان عدالت اداری (٤) دانشگاه ازاد (٤) pdf (٤) دیه (٤) اخبار (٤) حقوق (٤) اجاره (٤) قانون مدنی (٤) سرقفلی (٤) حقوق اداری (٤) حقوق تجارت (٤) حقوق تجارت الکترونیکی (٤) اسناد تجاری (٤) مسئولیت بین المللی (٤) قصاص نفس (٤) شرکت های تعاونی (۳) جرائم رایانه ای (۳) حضانت (۳) شرکت ها (۳) خبر (۳) مقاله (۳) معرفی کتاب (۳) کلینیک (۳) نمونه قرار داد (۳) پاسخ نامه (۳) نکاح (۳) مقالات حقوق بین الملل (۳) شوراهای محلی (۳) قانون جدید مجازات اسلامی (۳) مقالات حقوق بین الملل عمومی (۳) قضاوت زنان (۳) میثاق بین المللی حقوق مدنی وسیاسی مصوب 16 دسامبر 1 (۳) حقوق پزشکان (۳) کتاب شناسی حقوقی (۳) ارشد 92 (٢) ادله الکترونیک (٢) اشتباه در خود موضوع معامله (٢) دکترین مسئولیت حمایت (٢) قانون انتخابات ریاست جمهوری (٢) مقالات در امور کیفری (٢) ضمانت اجرای (٢) تخلف از شرط ترک فعل (٢) آشنایی با سازمان همکاری‌های اقتصادی اکو (eco) (٢) قرار دادهای پیمانکاری دولتی (٢) الزامات پیمان کار (٢) منتخب آرای هیات عمومی دیوان عدالت اداری (٢) قانون تعیین حدود مسؤولیت شرکتهای هواپیمایی ایرانی (٢) آشنایی با یونیسف (unicef) (٢) آشنایی با پیمان سنتو (٢) نوآوری و مالکیت معنوی (٢) طرح صنعتی و نقشه جغرافیایی چیست؟ (٢) اقلیتهای دینی (٢) مقالات حقوق خانواده (٢) حقوق بنیادین انسانها (٢) بحران لیبی و دکترین مسئولیت به حمایت (٢) نظریات اداره کل امور حقوقى قوه قضاییه (٢) قوانین حمایتی (٢) مجموعه سایت های حقوقی (٢) مجموعه وبلاگ های حقوقی (٢) آشنایی با اتحادیه همکاری‌های منطقه‌ای حاشیه اقیانو (٢) آشنایی با اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (iucn) (٢) آشنایی با پیمان شنگن (schengen) (٢) زنان قاضی می‌شوند؟! (٢) تغییرات جدید قانون جزا و آیین دادرسی کیفری (٢) عناوین مجرمانه (٢) دیوان بین المللی دادگستری (٢) ماده 2 (٢) جزوات حقوقی (٢) کلاهبرداری رایانه ای (٢) r2p (٢) رتبه های برتر (٢) دادرسی عادلانه (٢) تقسیم ترکه (٢) متون فقه (٢) خانواده،‌دعاوی خانوادگی،‌ اختلافات خانوادگی (٢) روان شناسی کیفری (٢) جنایات بین المللی (٢) کارشناسی ارشد 92 (٢) حقوق بین الملل محیط زیست (٢) صدور حکم رشد (٢) رادیو حقوق (٢) مقالات آیین دادرسی مدنی (٢) jus cogens (٢) حقوق ثبت (٢) سازمان ملل متحد (٢) هواپیماهای بدون سرنشین (٢) جبران خسارت (٢) شرایط (٢) شورای امنیت (٢) وقف (٢) شناسنامه (٢) آیین نامه (٢) جامعه مدنی (٢) مالکیت فکری (٢) خانواده (٢) ایران (٢) قضاوت (٢) سنگسار (٢) دانلود کتاب (٢) اطاله دادرسی (٢) کانون وکلا (٢) قانونگذار (٢) نفقه (٢) دعاوی (٢) تمکین (٢) معسر (٢) وکلا (٢) فسخ نکاح (٢) فرزند خواندگی (٢) خطای محض (٢) جرایم رایانه ای (٢) پرسش و پاسخ حقوقی (٢) هائیتی (٢) سفته (٢) آشنایی با سازمان بین‌المللی کار (ilo) (٢) ازمون وکالت (٢) خسارت معنوی (٢) عقد نکاح (٢) چک امانی (٢) مسئولیت مدنی (٢) قانون مجازات اسلامی (٢) تدلیس (٢) قراردادهای الکترونیکی (٢) اسقاط حق (٢) اصلاحیه (٢) حقوق بین الملل عمومی (٢) دفاتر اسناد رسمی (٢) تحقیقات مقدماتی (٢) تضمین کالا (٢) حقوق کیفری (۱) نمونه پروپوزال (۱) صلاحیت محلی (۱) خارجیان مقیم ایران (۱) مراجع ثبتی (۱) زندانیان مهریه (۱) عقد قرض (۱) حقوق اقلیت ها (۱) رقابت پذیری (۱) دبیر کل سازمان ملل (۱) اجرای چک (۱) طلاق توافقی (۱) مرور زمان (۱) ضمان مضارب (۱) چک سفید امضا (۱) بیعانه (۱) حاکمیت اینترنت (۱) جعل اسناد (۱) دستور موقت (۱) اقدامات تامینی (۱) استرداد دعوی (۱) ترک انفاق (۱) دادرسی فوری (۱) تحصیل مال نامشروع (۱) مسئولیت کیفری (۱) خیار غبن (۱) فرزند فروشی (۱) خسارت عدم النفع (۱) شورای حل اختلاف (۱) قاچاق کالا و ارز (۱) دیه زن و مرد (۱) حقوق بین الملل کیفری (۱) فورس ماژور (۱) دیات (۱) معاهدات بین المللی (۱) شرط صفت (۱) حقوق پناهندگان (۱) عنن (۱) امضای چک (۱) جرم انگاری (۱) حقوق متهم (۱) بین المجالس (۱) مرجع صالح در دعاوی راجع به ترکه متوفی (۱) مجازات حبس (۱) منشور ملل متحد (۱) اسیب ها (۱) حقوق کودکان (۱) معاملات املاک (۱) قواعد فقه (۱) حوادث هوایی (۱) منفعت (۱) حقوق انسانها (۱) شرکت با مسئولیت محدود (۱) کارگر و کارفرما (۱) حسود هرگز نیاسود (۱) دستگاه قضایی (۱) نقشه راه (۱) موسسه استاندارد (۱) تعاونی ها (۱) صیانت (۱) پزشکی قانونی (۱) اسناد رسمی (۱) پلیس بین الملل (۱) پناهندگان (۱) اعتبار امر مختومه (۱) حق رای (۱) آرا (۱) ثالث (۱) آیین دادرسی مدنی (۱) قانون جرایم رایانه ای (۱) اسناد عادی (۱) واخواهی (۱) ابلاغ قانونی (۱) قولنامه (۱) آیین دادرسی (۱) رای وحدت رویه (۱) حقوق ایران (۱) تهاتر قهری (۱) هدایا (۱) فضای سایبر (۱) دعوای متقابل (۱) سولات (۱) نقل و انتقال (۱) مکان ها (۱) پایان نامه کارشناسی ارشد (۱) نشوز (۱) علم قاضی (۱) برائت (۱) حقوق عمومی (۱) فسخ (۱) تشدید مجازات (۱) عسر و حرج (۱) ثبت شرکت (۱) مقررات (۱) اطفال (۱) بدهکار (۱) محاسبه (۱) حفاظت محیط زیست (۱) جعل (۱) کوفی عنان (۱) ازمون (۱) منابع کارشناسی ارشد (۱) امام علی (ع) (۱) فقه (۱) نمره (۱) یونسکو (۱) رژیم حقوقی دریای خزر (۱) سازمان ملل (۱) نامزدی (۱) خبر حقوقی (۱) ولایت فقیه (۱) جنایت (۱) حقوق اساسی (۱) مردم سالاری (۱) راهنما (۱) امنیت اجتماعی (۱) تعهد (۱) اوپک (۱) بانکداری (۱) نظام اداری (۱) کلاهبرداری (۱) تخریب (۱) چک (۱) دریای خزر (۱) کفالت (۱) رفتار (۱) خانم ها (۱) سقط جنین (۱) اعتراض (۱) مجلس (۱) خشونت (۱) مفاهیم (۱) بکارت (۱) دانلود (۱) نقد (۱) اموزش (۱) کتاب (۱) فمینیسم (۱) تجارت بین الملل (۱) لیبی (۱) اعتیاد (۱) اختلاس (۱) جرائم (۱) مجازات (۱) تجارت الکترونیکی (۱) جنون (۱) تحریم (۱) جرم (۱) مالیات (۱) عدالت (۱) سازمان تجارت جهانی (۱) آزادی بیان (۱) غزه (۱) کارشناسان (۱) همسر (۱) ویژگی ها (۱) شاهد (۱) ارث (۱) تعزیرات حکومتی (۱) تزویر (۱) مطالبه (۱) شریعت (۱) عفو (۱) نرم افزار جاسوسی (۱) ثبت (۱) دانشگاه شهید بهشتی (۱) موضوع (۱) اعلامیه جهانی حقوق بشر (۱) فروش کتاب (۱) ریاست جمهوری (۱) کانت (۱) صلح جهانی (۱) خسارت (۱) تعدد زوجات (۱) اسید پاشی (۱) مراجعه (۱) پارلمان (۱) وکیل (۱) حقوق اسلامی (۱) دفاع (۱) امریکا (۱) مسئولیت (۱) اتانازی (۱) تعهدات (۱) ثبت رسمی (۱) اینترپل (۱) مقایسه (۱) اشتغال زنان (۱) قضا (۱) تجارت الکترونیک (۱) برات (۱) ازدواج موقت (۱) ساختار (۱) سوال و جواب (۱) اتحادیه اروپا (۱) مالکیت معنوی (۱) بان کی مون (۱) موکل (۱) کارآموزی (۱) فرار مالیاتی (۱) قیمت دلار (۱) اقدامات (۱) معاملات (۱) بی عدالتی (۱) مستاجر (۱) ورشکسته (۱) دادسرا (۱) حقوقی (۱) تعزیر (۱) آئین نامه (۱) دیوان عالی کشور (۱) سرپرستی (۱) قواعد آمره و تعهدات عام الشمول (۱) قانون ایران (۱) پیشینه قانونگذاری عدم النفع (۱) پناهندگی از منظر اسلام (۱) پناهدگی در اسناد بین المللی (۱) اسلام و پناهندگی (۱) خانه انصاف (۱) شهادت یا گواهی و جرم شهادت (۱) افراز اموال مشاع (۱) گواه عدم امکان سازش (۱) حق کسب و پیشه و تجارت، (۱) موجر، مستأجر (۱) توهین و افترا (۱) جرائم علیه اشخاص (۱) متقلبانه (۱) international crimes (۱) سازمان صلح سبز بین‌الملل (۱) greenpeace international (۱) تعدیل قرار داد (۱) اولین جلسه دادرسی (۱) الکترونیک قضایی (۱) جزای اختصاصی (۱) هیأت دولت، کمیسیون، مصوبات دولت (۱) احوال شخصیه (۱) احکام دادگاههای خارجی (۱) تجارت بین الملل (۱) حق سکوت متهم (۱) اعتراض به نظر کارشناس (۱) متن جدبد (۱) دانستنی های علم حقوق (۱) دکتر سید قاسم زمانی (۱) آژانس های سازمان ملل متحد un (۱) قلمرو قانون کیفری شکلی در زمان (۱) قاضی تحکیم (۱) محاکمه عادلانه (۱) حقایق سازمان ملل (۱) ماده 454 (۱) جامع ترین راهنمای اصول فقه (۱) افراد معسر (۱) برائت پزشک (۱) دیه جنین (۱) اعتراضات درسوریه (۱) حقوق بشر در سوریه (۱) طرفین در گیردر سوریه (۱) حق حبس در نکاح (۱) جایگاه دیه (۱) ثبت علامت تجاری بین المللی (۱) حقوق و تکالیف شهروندی (۱) شکنجه و تعذیب (۱) قوانین خاص جزایی (۱) ایرادات (۱) کتاب خانه الکترونیک (۱) محمود اخوندی (۱) ضمان معاوضی در بیع (۱) قول نامه (۱) شرط خیار (۱) خیار شرط (۱) شکایت کیفری (۱) دادخواست حقوقی (۱) بخش نامه (۱) حقوق بیماران (۱) ایکوموس (۱) قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی (۱) انحلال شرکت (۱) حقوق اقلیت ها در ایران (۱) دیوان بین المللی کیفری (۱) فقه و حقوق (۱) سهم الارث زوجه (۱) قانون خانواده (۱) موسسه حقوقی (۱) جنگ پیشگیرانه (۱) شرکت مدنی (۱) صلح و سازش (۱) تخفیف مجازات (۱) نظم عمومی (۱) پلیس اداری (۱) بزه دیدگی (۱) تمامیت ارضی (۱) آزادی مذهبی (۱) شرط قراردادی (۱) غزه و اسرائیل (۱) شورای حقوق بشر سازمان ملل (۱) حقوق زندانیان (۱) آزمون وکالت (۱) ثبت نام کارشناسی ارشد (۱) حق تعیین سرنوشت (۱) تهاتر (۱) قانون مسئولیت مدنی (۱) تابعیت دوگانه (۱) هبه (۱) حق حضانت فرزند (۱) قواعد فقهی و حقوقی (۱) نرخ روز (۱) حقوق شهر وندی (۱) جایکا (۱) منابع حقوق اداری (۱) اینترنت وب جامعه و فضای مجازی (۱) دانلود سوالات قضاوت (۱) 110 سکه (۱) مدارک لازم برای ثبت شرکت (۱) مقام صالح (۱) طرح دعاوی (۱) انواع اظهارنامه (۱) لیست اظهار نامه (۱) رهن اسکناس (۱) بزهدیدگان (۱) تجارت بیل الملل (۱) اصل عدم قابلیت استناد به ایرادات در اسناد تجاری (۱) انتصاب قاضی زن در دادستانی تهران (۱) آیا زنان در مالزی قاضی می شوند؟ (۱) یعنی اگر زن برهنه باشد، آزاد است؟ (۱) حقوق زن در قانون اساسی افغانستان و چالش‌های فرارو (۱) تفاوت حقوقی جنسیتی در اسلام و فمینیسم‏ (۱) فلسفه برابری در فمینیسم‏ (۱) حقوق زن را از دیدگاه قرآن کریم تبیین کنید چیست ؟ (۱) مقایسه حقوق زن در اسلام و غرب (۱) مساءله زن ، اسلام و فمینیسم (۱) معاملات معارض (۱) مکاتب کیفری حقوق جزا (۱) حقوق قانونی متهم (۱) ابلاغ واقعی (۱) مجازات های جایگزین حبس (۱) بیمه اجباری (۱) خرید حبس تعزیری (۱) قسم در دعاوی کیفری (۱) قانون ایین دادرسی کیفری (۱) جرم زایی مواد قانون جزای ایران (۱) قانون اجرای احکام مدنی (۱) تمکین و نشوز (۱) اثبات جنون همسر (۱) صلاحیت دادگاه مدنی خاص (۱) دادگاه مدنی (۱) ملاقات طفل (۱) نحوه تقویم خواسته دعوای حقوقی (۱) نحوه اعتراض به ارا (۱) صلاحیت دادگاه در امور مدنی (۱) پیگیری مزاحمت تلفنی (۱) بازداشت خانگی (۱) مواد قانونی (۱) آشنایی با شاپا (issn) (۱) آشنایی با صندوق بین‌المللی پول (imf) (۱) آشنایی با اتحادیه آفریقا (au) (۱) آشنایی با بانک ‌جهانی (world bank) (۱) آشنایی با ناتو (nato) (۱) آشنایی با پیمان ان پی تی (npt) (۱) آشنایی با اوپک (opec) (۱) آشنایی با سازمان جهانی تجارت (wto) (۱) آشنایی با متروپولیس (metropolis) (۱) آشنایی با جامعه توسعه جنوب آفریقا (sadc) (۱) آشنایی با نفتا (nafta) (۱) آشنایی با اپک (apec) (۱) آشنایی با سازمان جهانی گردشگری (unwto) (۱) صندوق بین‌المللی توسعه کشاورزی (۱) فدراسیون بین‌المللی فضانوردی (۱) اتحادیه آفریقا (۱) اتحادیه کشورهای همسود (۱) قانون مجازات اسلامی از لغو سنگسار و حکم اعدام زیر (۱) قانون جدید مجازات اسلامی (۱) سنگسار (۱) زندان (۱) زندان (۱) 1ـ قراردادهای تجاری بین المللی 2ـ داوری تجاری (۱) حقوق فناوریهای زیستی (۱) منابع مطالعاتی آزمون کارشناسی ارشد حقوق تا سال 91 (۱) ورشکستگی در حقوق تجارت بین الملل (۱) مقدمه ای بر شیوه تنظیم قراردادهای تجاری بین المللی (۱) اسناد تجاری در قلمرو حقوق تجارت بین الملل (۱) آیا سنگسار، یک سنت اسلامی است؟ (۱) سنگسار مخصوص یهودیان است (۱) سنگسار در یهودیت (۱) آشنایی با کنفرانس بین‌المللی حمایت از انتفاضه فلسط (۱) آشنایی با کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل (unh (۱) آشنایی با کنفرانس‌های پاگواش (۱) آشنایی با ایکوم (کمیته جهانی موزه‌ها) (۱) آشنایی با کمیسیون اروپا (۱) آشنایی با شورای اروپا (۱) آشنایی با گروه بریکس (brics) (۱) آشنایی با کنفرانس امنیتی مونیخ (۱) آشنایی با گروه 77 (۱) آشنایی با جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا - اکووا (۱) آشنایی با گروه 1 + 5 (۱) آشنایی با فدراسیون جهانی نقطه تجاری (۱) آشنایی با آنکتاد (unctad) (۱) آشنایی با کنفرانس بین‌المللی خلع سلاح و عدم اشاعه (۱) آشنایی با انجمن بین‌المللی تونل (ita) (۱) آشنایی با کنوانسیون جهانی حقوق کودک (۱) آشنایی با کمیسیون ارتباطات فدرال (fcc) (۱) آشنایی با پارلمان اروپا (۱) آشنایی با شورای حقوق بشر سازمان ملل (hrc) (۱) آشنایی با شورای جهانی آرشیوها (ica) (۱) آشنایی با اجلاس دوربان 2 (۱) آشنایی با اتحادیه بین‌المجالس (۱) آشنایی با پیمان ورشو (1955- 1991) (۱) آشنایی با کمیته حقیقت‌یاب سازمان ملل در غزه (۱) آشنایی با گروه بیست (g 20) (۱) آشنایی با کنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی (۱) آشنایی با دیوان دائمی داوری (pca) (۱) آشنایی با آژانس فضایی اتحادیه اروپا (esa) (۱) آشنایی با دیوان بین‌المللی کیفری (icc) (۱) آشنایی با دیوان بین‌المللی دادگستری (icj) (۱) آشنایی با اتحادیه عرب (۱) آشنایی با اجلاس شهرداران آسیایی (۱) آشنایی با شورای امنیت سازمان ملل (unsc) (۱) آشنایی با سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (oecd) (۱) آشنایی با سارک (saarc) (۱) آشنایی با مرکوسور (mercado común del sur) (۱) آشنایی با جامعه آند (comunidad andina) (۱) آشنایی با اوناسور (unión de naciones suramer (۱) آشنایی با فائو (fao) (۱) آشنایی با گروه دی هشت (d8) (۱) آشنایی با پیمان لیسبون (۱) آشنایی با گروه هشت (g8) (۱) آشنایی با سازمان شانگهای (sco) (۱) اعلامیه حقوق بشر و شهروند مصوب 26- اگست 1789 مجلس (۱) اعلامیهء اسلامی حقوق بشر (۱) اجلاس وزرای امورخارجه سازمان کنفرانس اسلامی درقاهر (۱) کنوانسیون رفع کلیه تبعیضات علیه زنان مصوبه 18 دسام (۱) اصول مربوط به موقف نهاد های ملی حقوق بشر( اصول پار (۱) معیارهای بین المللی حقوق بشر برای تطبیق قوانین (۱) پروتوکول الحاقی کنوانسیون سازمان ملل متحد علیه جرا (۱) حمایت از قربانیان قاچاق انسان (۱) کنوانسیون حقوق اشخاص دارای معلولیت مصوب مجمع عمومی (۱) کنوانسیون حقوق اطفال مصوب مجمع عمومی سازمان ملل مت (۱) تغییر نام و نام خانوادگی (۱) اداره ثبت و احوال (۱) خبار حقوقی (۱) خدمات الکترونیکی قضایی (۱) دادگاه بین‌المللی حقوق دریاها (۱) سازمان بازدارندگی از به‌کارگیری جنگ‌افزارهای شیمیا (۱) سازمان پیمان امنیت جمعی (۱) سازمان پیمان مرکزی (۱) مقام بین‌المللی اعماق دریاها (۱) شورای بین‌المللی ابنیه و محوطه‌ها (ایکوموس) (۱) برنامه محیط زیست ملل متحد (۱) آشنایی با سازمان عفو بین‌الملل (amnesty internatio (۱) آشنایی با دیوان بین‌المللی دادگستری (۱) آشنایی با شورای امنیت سازمان ملل (۱) دانلود قانون (۱) ترمینولوژی حقوق (۱) حقوق بیمه (۱) حقوق رقابت (۱) حقوق تجارت الکترونی (۱) حقوق انرژی (۱) امور حقوقی پروژه های بین المللی (۱) دادگاه های اختصاصی اداری مراجع شبه قضایی (۱) ازمون وکالت 91 (۱) جنبش غیر متعهدها (۱) همه چیز دربار غیر متعهدها (۱) اعضای غیر متعهدها (۱) اجلاس غیر متعهدها در تهران (۱) فرزند دختر و پسر (۱) شروط ضمن عقد ازدواج (۱) کنوانسیون منع شکنجه (۱) رفتار تحقیر آمیز (۱) مجازات ظالمانه (۱) رفتار غیر انسانی (۱) کنوانسیون امور پناهندگان (۱) 1951 ژنو (۱) قرارداد بین المللی رفع هرنوع تبعیض نژادی (۱) اعلامیه کنفرانس بین‌المللی حقوق بشر تهران - 1968 (۱) اعلامیه جهانی حقوق کودک (۱) حقوق کودک 1959 (۱) حقوق اطفال (۱) پروتوکول اختیاری مربوط به میثاق بین المللی حقوق مد (۱) عهدنامه حقوق سیاسی زنان ۳۱ مارچ ۱۹۵ (۱) اعلامیه مربوط به مدافعین حقوق بشر (۱) میثاق بین المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی (۱) اخبار دانشگاه ازاد (۱) کلید ارشد 92 (۱) لایحه قانون مجازات اسلامی (۱) اصلاح گذرنامه زنان (۱) محدودیت خروج از کشور (۱) حقوق جزا در قران (۱) تساوی دیه (۱) حکم اعسار (۱) اهداف حقوق (۱) مفهوم عدال (۱) ارای قابل تجدید نظر خواهی (۱) استقلال کانون (۱) لایحه جدید وکالت (۱) کیفیت تحصیل (۱) سازمان fbi (۱) دادگاه های خانواده (۱) جرائم علیه بشریت (۱) استملاک اموال غیر منقول (۱) کنوانسیون وحدت قوانین (۱) دیوان داوری ایران و آمریکا (۱) همه چیز درباره حقوق (۱) حق شرط (۱) شارژ آپارتمان (۱) عطف به ماسبق (۱) تکالیف و حقوق خودرورسازان (۱) حقوق عمومی نوین (۱) اسلام دین صلح و رحمت (۱) حقوق جزای بین المللی (۱) دین و قصاص (۱) تلگرام (۱) تعلیق اجرای مجازات (۱) واگذاری عین (۱) سال 1394 (۱) به شرط تملیک (۱) حق پارکینگ (۱) آیین نامه کانون وکلا (۱) شرایط اخذ تامین ازاتباع دولت‌های خارجی (۱) حمایت های ویژه قانون گذار از زنان شاغل (۱) حذف نام سابق (۱) لایحه جامع وکالت از اعلام وصول در دولت (۱) مالکیت معنوی نرم افزار (۱) اصل 24امنیتجرمدکتر شیخ الاسلاممطبوعاتی (۱) حقوق جزای فرانسه (۱) حقوق فضا (۱) کودکان بی تابعیت (۱) طلاق در فرانسه (۱) حقوق مدنی فرانسه (۱) جرم سیاسى (۱) اداره تحقیقات فدرال (۱) فصل هفتم قانون اساسی (۱) مقالات حقوق ثبت (۱) تثبیت مالکیت مشروع (۱) اصل عطف به ماسبق نشدن قوانین کیفری (۱) نهادهای محلی (۱) نظام حقوقی فرانسه (۱) ایرباس ایران و 007 کره (۱) معاهده شیکاگو (۱) رسانه ها و خلا (۱) تعهدات‏ erga omnes (۱) قضیه بارسلونا تراکشن (۱) مناسبت های ویژه سازمان ملل متحد (۱) قرار داد خودرو (۱) قرار داد املاک (۱) ماده 10 قانون مدنی (۱) قراردادهای پیمان موضوع ضوابط پیمان (۱) ملائت (۱) دیه کامل (۱) پروتکل اختیاری حقوق کودک (۱) سوال و جواب ازمون 92 (۱) اموال توقیفی (۱) طرح اصلاح قانون انتخابات ریاست جمهوری (۱) قوانین حاکم براماکن تجاری (۱) قوانین موجر و مستاجر (۱) محدودیت تخلیه (۱) حقوق مالیات (۱) عدالت مالیاتی (۱) مالیات در اسلام (۱) مفهوم مودی (۱) ازمون قضاوت 91 (۱) بحران غزه اسرائیل (۱) سن اعطای گذرنامه به دختران (۱) حقوق اقلیتها (۱) مسئولیت مشترک جهانی (۱) نقش شورای امنیت در تحولات لیبی (۱) جمشید ممتاز (۱) جدایی درمانی (۱) شهروند مسئول (۱) ضابطه کنترل (۱) مجازات برای ازدواج با اطفال (۱) ماده 134 قانون مجازات اسلامی (۱) مشاوره هوشمند حقوقی (۱) استفاده از ویدئو‌کنفرانس در جلسات دادگاه (۱) شورای نگهبان طرح اصلاح قانون آیین دادرسی کیفری را (۱) جرم زیر میزی (۱) جایگاه اسناد عادی و رسمی در دعاوی (۱) پیامک تبلغاتی مجرمانه (۱) ورزش مسئولیت ، خطای ورزشی ، قصد مجرمانه ، تقصیر ، (۱) مرجع صالح رسیدگی به جرایم موادمخدر اطفال (۱) تشکیل پرونده شخصیت برای مجرمان (۱) پرونده شخصیت (۱) مشاوره هوشمند (۱) کانال حقوق (۱) کانال کلینیک (۱) حقوق مصرف کنندگان، تکالیف تولیدکنندگان (۱) براتکش (۱) محتال (۱) مراجع شبه قضایی (۱) حقوق مالکیت معنوی و فکری » حقوق مالکیت ف (۱) اجرت‌المثل ایام زوجیت چیست؟ (۱) هبه رسمی (۱) هبه عادی (۱) ثبت اختراعات، طرحهای صنعتی و علائم تجاری در ایران (۱) کپی‌رایت چیست و حقوق ناشی از آن کدام است؟ (۱) گفتمان فلسفی حقوق بین‌الملل بشر در فضای سایبر (۱) معرفی سازمان جهانی مالکیت فکری (wipo) (۱) آیین نامه اجرایی قانون ثبت اختراعات، طرح های صنعتی (۱) کلیات ثبت اختراع (۱) روش های ثبت اختراع (۱) ثبت اختراع در ایران و اشکالات آن (۱) استفتاء از مراجع درباره‌ جبران "خسارت معنوی& (۱) راهنمای مختصر در مورد عهدنامۀ حقوق بین المللی دارا (۱) دریافت فرم های مربوط به مالکیت معنوی (۱) پتنت چیست؟ (۱) طبقه‌بندی‌ بین‌المللی اختراعات (۱) دانستنیهای مخترعین (۱) تاریخچه مالکیت فکری در ایران۱۳۰۴ (۱) شرایط پتنت شدن اختراعات چیست؟ (۱) آشنایی با مفهوم حق اختراع (patent) (۱) مقررات جزایی ایران در مورد مالکیت معنوی (۱) پیش درآمدی بر مالکیت معنوی (۱) همه چیز درباره اختراع (۱) علامت تجاری چیست و نحوه ثبت آن کدام است؟ (۱) آشنایی با کنوانسیون میراث جهانی (۱) آشنایی با سازمان جهانی بهداشت (who) (۱) آشنایی با سازمان ملل متحد (un) (۱) آشنایی با شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ( (۱) آشنایی با مجمع جهانی اقتصاد (داووس) (۱) آشنایی با مجمع راهبری اینترنت (igf) (۱) آشنایی با آیکان (icann) (۱) آشنایی با یونسکو (unesco) (۱) آشنایی با یونیدو (unido) (۱) آشنایی با سازمان ملل (un) (۱) آشنایی با سازمان کنفرانس اسلامی (۱) شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد و چگونگی شکل گیری آ (۱) موانع ازدواج در حقوق اسلامی (۱) مشروح سخنان بان کی مون در دانشکده روابط بین الملل (۱) برای صلح و ثبات جهانی به همۀ کشورها نیاز داریم (۱) ویکی‌لیکس و اسناد محرمانه (۱) افشای اسناد محرمانه وزارت‌خارجه آمریکا (۱) آیسسکو (۱) آشنایی با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (iaea) (۱) اصل سی و دو (۱) تجدید نظر خواهی کیفری (۱) خلع و مبارات (۱) وکیل رایگان (۱) پردیس دانشگاهی (۱) قوانین و مقررات مربوط به حجاب (۱) قرار داد های دولتی (۱) سند نکاح (۱) مرور زمان در اسلام (۱) خدمات رایگان حقوقی (۱) آئین نامه سجل قضایی (۱) نهاد داوری (۱) مداخله وکیل (۱) آشنایی با اینترپل (interpol) (۱) آشنایی با آیسسکو (۱) جزای نقدی /محکومیت مالی (۱) ماده 558 قانون مدنی (۱) وکالت در تجارت (۱) تکمیل ظرفیت دانشگاه ازاد (۱) منابع ازمون قضاوت (۱) خسارت عدم اجرای تعهد (۱) حقوق تطبیقی انگلیس (۱) بزهکاری زنان (۱) مسئولیت کیفری مخففه (۱) پورسانت و ارتشاء (۱) عنوان مجرمانه (۱) دادخواست جلب ثالث (۱) تحلیل و نقد (۱) تأثیر تصویب اساسنامه دیوان بین‌المللی کیفری بر جرم (۱) پویایی نظام‌های قضایی ملی در مقابله با بی‌کیفری (۱) ارزیابی احتمال تعلیق وضعیت دارفور سودان از سوی شور (۱) تأملی در وحدت و کثرت نظام حاکم بر سیستم حقوق بین ا (۱) کنوانسیون ایمنی هسته ای (۱) رد قاعده رانووا در مورد اموال فرهنگی منقول: پرونده (۱) اصول مؤسسه یکنواخت‌کردن حقوق خصوصی درباره قرارداده (۱) رابطه متقابل سازمان جهانی تجارت و موافقتنامه‌های ت (۱) اثر معاهدات سرمایه‌گذاری بین‌المللی بر قواعد حقوق (۱) اکتشاف و توسعه میادین نفتی ایران از طریق قراردادها (۱) تحلیل عملکرد جامعه بین‌المللی در پاسخ به اقدامات د (۱) توسعه پایدار یا پایداری توسعه در حقوق بین الملل (۱) آداب و اخلاق (۱) کشور های آسه آن (۱) کاربرد مقررات متحدالشکل اعتباراسنادی ucp (۱) هزینه های مربوط به ثبت نام تجاری و علامت تجاری (۱) تشکیلات دادسرا (۱) مقالات حقوق کیفری (۱) ماده 816 (۱) اموال سریع الفساد ضبط شده (۱) فرم پروپوزال (۱) دانلود فرم پروپوزال (۱) دریافت فرم پروپوزال (۱) جرم بد حجابی (۱) اشتغال رن (۱) موضوع شرکت (۱) مقالات آیین دادرسی مدنی یین دادرسی کیفری (۱) تحقیقات در دادسرا (۱) نظارت و کنترل اداری (۱) کنترل پارلمانی (۱) کنترل قضایی (۱) حقوق کیفری کودکان (۱) اجرای حکم قصاص (۱) حقو فناوری اطلاعات و ارتباطات (۱) امضای الکترونیک (۱) بیوتکنولوژی و حقوق (۱) تدوین لایحه حمایت از داده های شخصی (۱) لایحه حمایت از داده های شخصی (۱) حقوق فرهنگ و ارتباطات (۱) اینترنت می تواند ناقل عنصر مادی جرم (۱) ابزار نوین ارتباطی (۱) تجهیزات امنیت it (۱) ایجاب و قبول توئیتری یک ازدواج (۱) تجسس در زندگی‌های آنلاین (۱) وثیقه اسناد تجاری (۱) مدارک لازم برای انحلال (۱) اجرای احکام مدنی و کیفری (۱) قانون اصول محاکمات تجارتی (۱) جمال تراز (۱) تاریخ برگزاری (۱) مقالات در امور ثبت (۱) ماده 84 آیین دادرسی مدنی (۱) دادگاه های عمومی و انقلاب (۱) مجازات سب النبی (۱) قواعد حقوق (۱) اوراق سرمایه گذاری (۱) آرا و احکام دادگاهای عمومی و انقلاب (۱) آرای حقوقی (۱) شرایط عمومی و اختصاصی (۱) مجازات تتمیمی (۱) استفتاآت قضایی (۱) مسئولیت های ضامن (۱) لزوم انجام تعهد (۱) مبنای تعهد در حقوق ایران و فرانسه (۱) law radio (۱) تعهد اور بودن اراده یک جانبه (۱) قوانین اینترنتی (۱) حقوق بنیادین بشر (۱) آشنایی با پارلمان ها (۱) دعاوی مدنی (۱) هوگو گروسیوس (۱) گروه حقوقی (۱) اقدامات تامینی و تربیتی (۱) جرم جعل (۱) شورای حل اختلاف (۱) نحوه ارایه دادخواست (۱) اصل ازادی بیان (۱) پرسمان حقوقی (۱) حقوق زناشویی (۱) استفاده غیر مجاز از عناوین علمی (۱) جزا و جرم شناسی دفاع مشروع (۱) جایگاه وکالت (۱) حقوق بین الملل هوافضا هوا فضا (۱) مسئولیت در حوادث هوایی (۱) مقالات حقوق کار (۱) روابط کارگر و کارفرما (۱) رد مال (۱) تجدید نظر خواهی (۱) نظریان اداره کل امور حقوقى قوه قضاییه (۱)
دوستان من   پرتال زیگور طراح قالب